مذسذلمانلارنعث ظارقعدا قئلعشع هةققعدة قعسقعحة مذلاهعزعلةر

(1)

* مذهاصعزذن ؤة يئثعلعق دةؤاضةرلعرع:

ظعسلامنعث ظعنساننع تةربعيلةص يئتىشتىرىش ؤة ظالةمنع ظعنتعزامغا سئلعشقا قادعر ظعكةنلعكعضة قارايدعغان ظسعلام ظويغذنذش صعكعرع داؤاملعق ظعككع تىرلىك كعشلةر بعلةن سوقعشعدذ: مذهاصعزذنلار(ظةنظةنةؤع مذتعظةسسعصلةر ياكع يئثعلعقنع قوبذل قعلماي كونعغا ظئسعلعص ماثعدعغانلار) ؤة يئثعلعق دةؤةتحعلعرع. مذهاصعزذنلار كونا شةكعللةرضة ظئسلعؤالعدذ، يئثعلعق دةؤةتحعلعرع حةتظةلنعث شةكلعضة ظعنتعلعدذ. مذهاصعزذنلار ظسعلامنع ظأتمىشكة قاراص ظارقعغا سأرةيدذ، كئينعكعلةر بولسا ظسعلامنع حةتظةلنعث مةيدانعغا تارتعدذ.

بذ ظعككع تىرلىك كعشلةر ظسعلامغا تار داظعرعدعن قارايدذ، ظذلار ظسعلامغا ياؤرذصا ظئثعدعكع "صةقةتلا دعن" ظذقذمع بعلةن قارايدذ. بذلارنعث ظعسلامغا بولغان صوزعتسعيةسع، ظسعلامنع، ظسعلام روهعنع، ظعسلامنعث تارعختعكع ؤة ظالةمدعكع رولعنع حىشىنىشتة كةمحعللعك بار.شذنعث ظىحىن ظذلار ظسعلامنع "صةقةتلا دعن" ظذقذمعدعن ظعبارةت تار داظعرعضة كعرضىزىص قويغانلاردذر...

ظسعلام دعنع ظعلعم-صةن بعلةن ظعماننع، سعياسةت بعلةن ظةخلاقنع، يذقعرع قعممةت قاراش بعلةن مةنصةظةتنع... بعرلةشتىرىشكة حاقعرعدذ.

 شذنداقلا تةبعظةت دذنياسع ؤة ظعحكع روهع دذنيانعث بارلعقعنع ظئتعراص قعلعشقا دةؤةت قعلعدذ. ظسعلام، ظعنساننعث يةككة يعضانة قذرذلمعسع ظارقعلعق بذ ظعككع دذنيانع بعرلةشتىرضةنلعكعنع، بذ بعرلعك بولمسا دعننعث ظارقعدا قئلعشقا يىز تذتعدعغانلعقعنع، ظعلعم-صةننعث ظاتئزعملعققا قاراص ماثعدعغانلعنعقعنع تةلعم بئرعدذ.

ظسعلامنع صةقةتلا دعن دةص قارايدعغان كأز قاراشقا نةزةر سالساق، مذهاصعزذنلارنعث ظسعلامنع سعرتقع ظالةمنع تىزىمضة سئلعشقا هةرعكةت قعلعشع "لازعم ظةمةس" دةص قارايدعغانلعقعنع، يئثعلعق دةؤةتحعلعرعنعث ظسعلام دعنع سعرتقع ظالةمنع تىزىمضة كعرضىزىشكة "قادعر بولالمايدذ"دةص قارايدعغانلعقعنع كأرةلةيمعز. دئمةك، ظةمةلع نةتعجة بعردذر.

بىضىنكع ظسعلام دذنياسعنع ظعضلعضةن ظاساسلعق ظئقعم:"هاجعلار ؤة ماشايعخلار" دذر. ظذلار ظأزلعرعنع ظسعلامنع تةصسعر قعلعش ظعقتعدارعغا ظعضة ؤة ظعنسان بعلةن قذرظان ظارعسعدعكع ؤاستة قعلعص تعكلعؤالغان. ظذلارنعث نةزرعدة ظسعلام ظةقعدعسع ظاخعرقع شةكعلدة تةصسعر قعلعنعص بولغان، شذثا ظةث ياخشعسع بذ ظشعلارنع 1000 يعلدعن بذيان يةتكةن يةردة قويذص قويغان ياخشع دةص قارايدذ. بذلار بذ ظذيذل تاشتةك كأز قاراشلعرع بعلةن هةر قانداق بعر يئثعلعقنعث دىشمةنلعرعضة ظايلانغان، شةرعظةتنع قانذن شةكلعدة يئثعدعن يىز بةرضةن ظشعلارغا تةتبعقلاشقا ظذرذنذش كأرىلسة، بذ تىردعكع كعشلةر يذقعرعقع ظذرذنذش(يةنع ظسعلاهات) ظعضلعرعنعث ظعمانع ؤة نعيعتعنعث ساغلاملعقعغا تةنة قعلعدذ ؤة ضةص تاصعدذ. بةلكعم بذلار بذ تىردعكع قعلمعشلعرعنع ظسعلامنع ياخشع كأرضةنلعك ؤة ظعسلامغا كأيىنضةنلعك دةص قارعسا كئرةك. بعراق بذ ظاث سةؤعيعسع تار كعشلةرنعث كعسةل هالةتتعكع ياخشع كأرعشعدذر...هالبذكع جانلعق ظسعلام ظئثع بذ كعسةل مذهةببةت بعلةن سعقعلدع!

ظةلؤةتتة ظعسلام دعنع بذ كعشلةرنعث قولعدا يئصعقلعق كعتاب بولذص قالدع دةص قاراش توغرا بولمايدذ، لئكعن ظسعلام نذرلذق مةرعصةتتعن حةكلعمعضة ظذحرعدع. شذ ؤاقعتنعث ظأزعدة غةيبع تئمعلارغا دةرؤازعسع كأص ظئحلعدع. ظعسلام صعكعرعدعن تامامةن يات نةرسعلةر ؤة خذارصاتلارضة يول بةك ظئحعلعص كةتتع. مانا مذشذنداق قذرظان كةرعم ظئلعص كةلضةن ؤةهدانعيةت ظةقعدعسع- تارعختا كأرىلضةن دعنع صعكعرلةرنعث ظةث سىزىكع- تةدرعجع ظاجعزلاشقا باشلاص، ظةمةلع هاياتتا ظةقعدة ساهةسعدة ظعسلامغا زعت تعجارةت ظاشكارا بولدع. ظأزلعرعنع  ظةقعدة شةرهعلعضىحعلعرع ؤة هعمايعحعلعرع دةص ظاتعؤالغانلار بذ ظعشنع ظىنىملىك تعجارةتكة ظايلاندذرؤالدع.ؤعجدانع سانجعلماستعن ساص ظةقعدعنع هاياتتا تةتبعقلاشتعن يعراقلاشتذرذشتع.

بى ظةسعردة ظسعلام دذنياسع ظذيقذسعدعن ظويغعنعشقا باشلعدع، يذقعرعقع تىردعكعلةر كىنلعكع يىز بئرعؤاتقان صاجعظةلةرضة قارشع هالدا ظسعلام دذنياسعنع يألةش ظىحىن ظعيجابع يول تذتذشتعن ظاجعز ظعكةنلعضعنع كأرسةتتع.

ظةمما تةرةققعصةرؤةرلةر ياكع غةربلعشعص كةتكةنلةر... ظذلار بذ ظسعلام ظىممعتعدعكع تةلةيسعزلةر، ظذلار كأص... نوصذزغا ظعضة، ظذلار ظاساسةن هأكىمةت، ماظارعص  ؤة ظومذمع هاياتنع كونتعرول قعلعؤالغانلار... ظذلار مذهاصعزذنلاردا ظعسلامنعث سىرتعنع كأرعدذ، باشقعلارنعمذ شذنداق كأرىشكة حاقعرعدذ. مانا مذشذنداق يئثعلعق دةؤةضةرلعرع ظعسلام ظئثع تةمسعل بولعدعغان هةر قانداق نةرسعضة قارعشع صعرونت تةشكعللةشكة قادعر بولالعدع.

ظذلار غةربتة ياكع موسكودا تةلعم ظئلعص كةلضةنلةر بولذص ظأز ظئتعقادع، يىرتع، تارعخع ؤة مةدةنعيعتعضة قارعتا تأؤةنلعكنع هئس قعلعشعدذ. حىنكع بذلار توغرا ظسعلام تةربعيعسدعن مةهرذم قالغان، خةلقع بعلةن روهع ظالاقعسع ظىزىلضةن، شذ سةؤةبتعن بعرعنحع ظألحعمعنع يوقاتقانلار بولذص، يةرلعك صعكعرلةر، ظأرص-ظادةتلةر ؤة يذرتعنعث ظةقعدعسعنع حأرىص تاشلاص، غةربنعث صعكعرلعرعنع - ياخشعسعنع تاللعماستعن صىتىن غةرب ظعدعيعسعنع ظأز ظةينع- بعر كئحة كىندىزدة تةقدعم قعلعشنع خعيال قعلعدعغانلاردذر.

ظذلار يذرتعنعث خذسذسع ظعمكانعيعتعنع تةرةققع قعلدذرذش ظورنعغا كعشلةرنع شةهؤةت تذيغذلعرعغا صىدةيدذ ؤة كعشعلةرنعث ماددعصةرةسلعك رعغبةتلعرعنع حوثايتعؤعتعدذ. شذ ظارقعلعق ظةخلاق بذزذقحعلعقعقا يول ظئحعص بئرعدذ. ظذلار غةرب دذنياسعنعث كىح قذؤؤعتع تذرمذش ظذسذلعدا بولماستعن بةلكع خعزمةت قعلعش روهعدا؛ غةربنعث كىحع مودا، ظاتئزعملعق، تانسعخانا، صاهعشخانا ؤة ياتلارنعث ظأرص-ظادةتلعرعنعث يةرلعشعشعدة ظةمةس؛ جاصاغا بةرداشلعق بئرعش، حعداملعق بولذش، ظعلعم-صةن ؤة مةسظذلعيةت تذيغذسعدا ظعكةنلعضعنع حىشةنمةيدذ.

غةرلعشعص كةتكةنلةردعكع مىشكىلة(قعيعنحعلعق، مةسعلة) ظذلار ياتلارنعث ظذسذلعنع قانداق ظعشلعتعش ياكع ظذنعثدعن قانداق صايدعلعنعشنع بعلمةسلعكتة كأرىنعدذ. ظذلار توغرا بعلةن توغرا بولمعغان نةرسعلةرنع صةرقلةندىرةلةيدعغان كىحلىك هئس تذيغذنع تةرةققع قعلدذرذشتا نةتعجة قازعنالمعدع. شذ سةؤةبتعن صايدعلعق هةزارةت مةهسذلاتعنع تاللاشتا مةغلذب بولذص، ظأز جةمعيةتلعرعضة ظذلارنعث كعسةل كأرىنىشلعرعنع سأرةص كئرشتع.

20- ظةسعرنعث بئشعدا تىركعية بعلةن ياصذنعية غةرب يألىنىشعدة ماثدع، هةر ظعككع دألةتنعث تارعخع ظورنع كىحلىك.. هةر ظعككعلعسع ظوخشاش سةؤعيةدة ظعدع، هةر بعرسع حاقناص تذرعدعغان ظأتمىشكة ظعضة.. هةر ظعككع دألةتتة  مةشهذر ظعسلاهات باشلاندع، ياصذنعية بولسا معللع هايات يولعدا مئثعش ظىحىن معللع ظأرص-ظادةتلعرع بعلةن تةرةققعيات تةلةصلعرعنع بعرلةشتىرىشكة ظذرذندع. تىركعيةدعكع يئثعلعق دةؤاضةرلعرع بولسا معللع ظأرص-ظادعتعضة زعت يألىنىشتة مئثعص، مةدةنعيعتعدعن يىز ظأرىدع. نةتعجعدة بىضىن تىركعية ظىحعنحع دذنيا ظةللعرع قاتارعدا، ياصذنية بولسا تةرةققع قعلغان بعرعنحع قاتاردعكع ظورذندا تىردع.

ياصذنيةنعث ظسعلاهات صةلسةصعسع بعلةن تىركعيةنعث ظعسلاهات صةلسةصعسع ظارسعدعكع ظعختعلاص يئزعق مةسعلعدة بةك روشةن كأرىنعدذ. تىركعية ظةرةص يئزعقع هةرعصلعرعنع ظةمةلدعن قالدذرؤةتتع، بذ هةرعصلةر -ظاددع بولذص صةقةت 28 هةرصتعن تةشكعل تاصاتتع- يئزعق هةرعصلعرعنعث ظةث مذكةممعلع ؤة دذنيادا كةث تارقالغان هةرعصلةرنعث بعرسع ظعدع.

ظةمما ياصذنعية بولسا غةربلعشعص كةتكةنلةرنعث لاتعن يئزعقعنع قوللعنعشتعكع دةؤعتعنع رةت قعلعص، 46 هةرعصكة قوشذمحة 880 خةنزذحة شةكعلنع ظأز ظعحعضة ظالعدعغان مذرةككةص يئزعق شةكلعنع ظعستعمال قعلعشتا حعث تذردع.شذنداق بولذشعغا قارعماي ياصذنعيةدة بعرمذ ساؤاتسعز تئصعلمايدذ، تىركعية لاتعن يئزعقعنع 40 يعل ظعشلةتكةندعن كئيعن ساؤاتسعزلعق 50% (83- يعللعرع) ظارتذق بولعدذ.

بذ يةردعكع مةسعلة خاتعرلةش ؤاستعسع بولغان يئزعق هةرصعدة ظةمةس. هةر بعر هةزارةتنعث جةؤهعرع ياكع ظعنسانعيةتنعث تةرةققع قعلعشع- خاراب قعلعش ؤة ظأتمىشكة كأز يذمذشتا ظةمةس-داؤاملعشعشتا يوشذرذنغان بولعدذ.

 تىركعية ظةرةص يئزعقعنع ظةمةلدعن قالدذرغان ؤاقتعدا ظذ هةرعص بعلةن يئزعلغان ظأتمىشتعكع بارلعق بايلعقعنع يوقاتتع، بذ قعلمعش بعلةن ياش ظةتلاتلار ظأتمىشعدعن ساؤاتسعز قالدع، تىرك معللعتع ساؤاتسعزلعق بوسذغعسعغا قةدةم قويدع، يةنة شذنعثغا ظوخشاش بعر تىرلىك ظعسلاهاتلار سةؤةبلعك تىرك ظةؤلاتلعرع هاياتع كىح مةنبةسع بولغان روهع ظاساسعدعن ظايرعلعص قالدع. ظأتمىش تارعخعنع يوقذتذص روهع بوشلذق هئس قعلدع...

مذسذلمان دذنياسعدا شذ ؤاقتعدعكع يئثعلعق دةؤةتحعلعرع ظعدعية ؤة ظةنظةنةؤع قعممةت قاراشلارنع -ظأزضعرعؤاتقان شاراظعتقا- يئثع ظذسذل بعلةن تةتبعقلاشنع بعلعدعغان خةلقنعث ظعحعدعن ظئتعلعص حعققان دانا كعشلةر ظةمةس ظعدع، ظذلار ظةنظةنةؤع قعممةت قاراشلارغا قارشع ؤة مةسخعرة قعلعش صوزعسعيةدة تذردع، خةلق ظاممعسع مذقةددةس دةص قارايدعغان نةرسعلةرنع صذتلعرع بعلةن يةنجعص تاشلعدع. تىركعيةنع ظعضلعضةن بذ مةدةنعيةتسعزلعك تىصةيلع هةر ظورذندا روهع داؤالغذش يةتكةن ظةسلع ؤة توغرا يأنىلىشعنع يوقاتقان جا(يالغان) دألةتلةر بارلعققا كةلدع...

سالاهعيعتعنع تونذمايدعغان ؤة يعلتعزعنعث قةيةرضعحة سوزذلعدعغانلعقعنع بعلمةيدعغان دألةت، ظأزع ظةزا بولذؤاتقان ظورذن ؤة ظنتعلعؤاتقان نعشانلعرع ظىحىن ظئنعق سىرةت شةكعللةندىرىشع مىمكعنمذ؟

تىركعية نةمذنعسع غةربلعشعص، هةقعقع قعيعنحعلعقلارنع هةل قعلعشتعن قئحعش، كعشلةرنع ظةخلاقع ؤة ماظارعص جةهةتتعن يذقعرع سةؤعيةضة ظعضة قعلعش ظىحىن جعددع خعزمةت قعلعشتعن قئحعشقا ظئلعص باردع...

ظومذمع هايات ظعشلعرع مذشذنداق بعر تىركىم كعشلةرنعث قولعغا حىشىص قالغان مذسذلمان دألعتعنعث مذستةقعللعقعنعث نئمعضة ظةهمعيعتع بولسذن؟ بذنداق مذستةقعللعق ؤة ظةركعنلعكتعن خةلق نئمة صايدعغا ظئرعشعدذ؟

شةرق ياكع غةربنعث سعياسع ياردعمعضة ظاساسلعنعص تذرذص ياتلارحة صعكعر قعلعش ظذسذلعنع قوبذل قعلعدعغان هةر قانداق دألةت قذللذققا يئثعدعن بويسذنغان بولعدذ. ياتلارنعث سعياسع، ظعقتعسادع ياردعمعضة ؤة هايات صةلسةصعسعضة تايانغان مذستةقعللعق شةكلع(يىزةكع) مذستةقعللعقتذر، ظذنع هةرضعزمذ هةقعقع مذستةقعللعق دئضعلع بولمايدذ. حىنكع ظةركعنلعك دئضةن روهع ظةركعنلعكتذر...روهع ظةركعنلعك(مذستةقعللعق)نع رعظاللعققا ظاشذرالمايدعغان هةر قانداق مذستةقعللعق ؤةتةن تعنعحعلعقع ؤة يئثع بايراق بعلةن ظاخعرلعشعدذ، ظذ ظعككع نةرسة هةقعقع مذستةقعللعققا سئلعشتذرغاندا يوقعلاث نةرسة. شذنعث ظىحىن مذسذلمان خةلقلعرعنعث هةقعقع مذستةقعللعقع ظىحىن ظئلعص بئرعلعدعغان كأرةش يئثعدعن باشلعنعشع كئرةك.

 

(2)

ظاجعزلعقنعث يعلتعزع

مذهاصعزذن ؤة يئعثعلعق دةؤاضةرلعرعدعن ظعبارةت ظعككع تىرلىك كعشلةر مذسذلمان خةلقلعرعنعث نأؤةتتعكع ؤةزعيةتلعرعنع حىشىنىشنعث ظاحقذحع هئساصلعنعدذ.ظذلار بعر تةرةصتعن ظعسلام ظئثعنعث قةدرعنع حىشىردعغان بولسا يةنة بعر تةرةصتعن بذ ظاثنع رةت قعلعدعغان ؤةزعيةتنعث سعرتقع كأرنعشعدذر.

مذسذلمان خةلقلعرعنعث تارعخع ظةمةلع هاياتتا ظسعلامغا تذتعشعدعغان تارعخعنع تةكعتلةش بولماستعن، شذ دةرجعدة ظعسلام ظئثعنع بعلمةسلعك، سةل قاراش، يامان غةرةزدة صايدعلعنعش ؤة خعيانةت قعلعشتذر. شذنعث ظىحىن هةر بعر مذسذلمان خةلقعنعث تارعخع ظاجايعب بعر بألىك ظعجادعيةتلةر ؤة غةلبعلةرنع قولغا كةلتىرىش بولسا، شذ ؤاقعتنعث ظأزعدة ظئغعر خاتالعقلار ؤة مةغلذبعيةتلةرنع سادعر قعلعش بولغان. ظةخلاقع ؤة سعياسع جةهةتتعكع غةلعبة ؤة مةغلذبعيةتنعث هةممعسع ظسعلامنع حىشىنىش ؤة ظذنع هاياتتا تةتبعقلاشنعث ظعنكاسعدذر. ظسلامنعث مذسذلمانلارغا ظةمةلع هاياتتا تةسعر كأرسعتعشنعث ظاجعز بولعشع ظذلارنعث سعياسع ؤة ظعجتعماظع قذرذلمعلعرعنعث حىشكىنلعشعضة مذناسعؤةتلعك بولغان.

ظسعلام تارعخعدا ظالاهعدة ظعككع كأرىنىش بولذص، بعرسع ضىللىنىش مةزضعلع بولسا يةنة بعرع حىشكىنلىشىش مةزضعلعدذر.

رةسذلذللاه معلادعية 632- يعلع ؤاصات بولدع، ظذ ؤاصات بولذص 100 يعلغا يةتمعضةن ؤاقعت ظعحعدة ظذنعث رعسالعتعنعث روهع ؤة سعياسع كىحع تعنعح ظوكياندعن جذثضذغعحة، ظارال دئثعزعدعن نعل دةرياسعنعث مةنبةلعرعضحة كئثةيدع.

سىرعية 634- يعلع ظازات بولدع، ظعسلام دعنع معسعر ؤة هعندعستانغا معلادعية 641- يعلع، سةمةرقةندضة معلادعية 647- يعلع يئتعص باردع.مذسذلمانلار معلادعية 717- يعلع قذستةنتعن( ظعستانبول) دةرؤازعسعدا، معلادعية 720- يعلع فعرانسعيةنعث جةنذبعدا ظعدع. معلادعية 830- يعلع جاؤا(هعندذنذزعية) ظارعلعغا ظعسلام يئتعص بئرعص بولغان.

مانا بذ سئلعشتذرغعلع بولمايدعغان بعردعن بعر كئثعيعش ظسعلام هةزارعتعنعث ظعسصانعية، ظوتتذرا شةرق، هعندعستان ؤة ظوتتذرا ظاسعيادا 1000 يعل معقدارع تةرةققع قعلعشعغا ساهة يارعتعص بةرضةن.

بىضىنكع مذسذلمانلار يئثع دذنيادا نئمعنع تةمسعل قعلالايدذ؟ باشقعحة قعلعص ظئيتقاندا بعز قانحعلعك معقداردا مذسذلمان؟ بذ سوظالنعث جاؤابعغا قاراث:

بعز قذل:يئثع تارعخنعث 1919- يعلع بعرمذ مذستةقعل مذسذلمان دألعتع يوق ظعدع... مذشذ تارعختعن بذيان ؤةزعيةتلةر يعلتعزع جةهةتتعن ظأزضةرضعنع يوق.

بعز ساؤاتسعز: ظعككعنحع دذنيا ظذرذشع ظارلعقعدا ظوقذش ؤة يئزعش نعسبعتع %50 ظاشعدعغان بعرمذ مذسذلمان دألعتع يوق ظعدع، مذستةقعل بولغاندا صاكعستان خةلقنعث %75، ظالجعرية خةلقعنعث %80، نعيجعر خةلقنعث %90 ساؤاتسعز ظعدع. ظةضةر بعز بذ ؤةزعيةتنع "درابر"(DRAPER)نعث 21 ظةسعر ظارلعقعدا مذسذلمان (ظةينع زاماندعكع) دألعتع ظعسصانعية هةققعدة بايان قعلغان سئلعشتذرمعسع بعلةن سئلعشتذرغاندا هةيرانلعق ظعحعدة قالعمعز. ظذ شذ ؤاقتعدا(ظعسصانعية ظسعلام دألعتع بولغان مةزضلعدة) ظعسصانعيةدة بعرمذ ساؤاتسعز يوق ظعدع دةص تةكعتلةيدذ.

بعز كةمبةغةل: معلادعية 1966- يعلع ظعران خةلقنعث ظوتتذرهال كئرعمع 220 دوللار، تىرك خةلقنعث 240 دوللار، مالعيزيا خةلقنعث 85 دوللار، هعندذنذزعية خةلقنعث 70 دوللار ظعدع. دةل شذ يعلعدعكع ظامئرعكا خةلقنعث ظوتتذرهال كئرعمع 3000 دوللارغا يئتةتتع.

بعز صارحعلانغان جةمعيةت: بعز قاصقارا كةمبةغةللعك ؤة حئكعدعن ظاشقان ظعسراصخولذقتعن خالع بعر جةمعيةت هالعتعنع ساقلاص تذرذش ظورنعغا، مذسذلمان جةمعيةتلعرع قذرظان كةرعمنعث تةلعماتعغا زعت هالةتتة ظذنعث ظةكسعضة ظايلاندع، بايلعق تةدرعجع ظاز ساندعكع بايلارنعث قولعغا يأتكةلدع.معسال ظالساق 1958- يعلع ظعراقتا يةر ظعسلاهاتع بولذشتعن ظعلضعرع 22 معليذن موغا يئتعدعغان تئرعلغذ زئمعننعث 18 معليذن موسع يةنع %82 حوث بايلارنعث قولعدا ظعدع، ظعككع معليذن تأت يىز معث ظعراقلعقنعث مذتلةق زئمعنع يوق ظعدع.

مانا بذ بةزعلةر" ظسعلامنعث قاراثغذ كئحعسع"دةص ظاتعغان مذسذلمانلارنعث ظةهؤالع، هةقعقةتتة بذ كئحة قةلبعمعزدعن يوقاشقا باشلعدع، بىضىن بعزلةرضة بولذؤاتقان ظعشلارنعث هةممعسع ظعلضعرع بولغان ظشعلارنعث ساداسع ؤة تةكرارلانمعسعدذر:" بذ(يةنع ظذلارغا نازعل بولغان ظازاب)شذنعث ظىحىنكع،بعرةر قةؤم ظأزلعرعنعث هالعتعنع(كذفرع ؤة ضذناه بعلةن)ظأزضةرتمعضعحة الله ظذلار غا بةرضةن نئمعتعنع ظأزضةرتعؤةتمةيدذ"( ظةنفال سىرعسع،53- ظايةت).

بعز مذسذلمانلار ظسعلامغا هةقعقع رةؤعشتة ظئسلساق، قذل بولذص قئلعشعمعز ياكع ساؤاتسعز نادان بولذص قئلعشعمعز ياكع صارحعلعنعص ظعتععصاقسعز بولذص قئلعشعمعز مىمكعن ظةمةس... رةسذلذللاه دةؤرعدعكع "ظذهذد"ظذرذشعدعكع تارعتعص هازعرغعحة بولذؤاتقان مةغلذبعيةتلةرنعث هةممعسع مذشذ هةقعقةتنع ظعسصاتلايدذ،بعز ظسعلامدعن يىز ظأرىضةن ؤاقتعمعزدا غةلعبة بعزدعن يىز ظأرىيدذ.

ظسعلامدعن يىز ظأرىش ياكع ظسعلامنع تاشلاش كأرىنىشلعرع ظسعلام ظئثعنع يوقذتذش ؤة ظذنع هايات ساهةسعدعن يعراقلاشتذرذشتا كأرىنعدذ، شذنداقلا ظعسلام دعنعنع يىزةكع ؤة سةلبع بعر نةرسعضة ظايلاندذرذص قويغانلعقتا كأرىنعدذ. ظسعلامنعث ظعدعية ظاساسع بولغان قذرظان كةرعمضة قانداق مذظامعلة قعلعؤاتقانلقعمعزغا قارعساق بذ مةسعلة روشةنلعشعدذ..

بذ يةردة شذنع ظعشارةت قعلعص ظأتىش كئرةككع، مذسذلمان خةلقلعرعدعكع هةر بعر تةرةققعيات ؤة هةر دةؤردعكع ضىللىنىش قذرظان كةرعم بعلةن باشلانغان، ظعسلامنعث ظازاتلعق هةركعتع بذهةقعقةتنعث بىيىك معسالعدذر.

قاتمالللعق ؤة ظارقعغا حعكعنعش دةؤرعدعكع قذرظان كةرعمنعث ؤةزعيعتع قانداق ظعدع؟

مذسذلمانلاردا قذرظان كةرعمضة ظعخلاس قعلعش توختاص قالمعدع، لئكعن قذرظان كةرعم ظاكتعص خذسذسعيعتعنع يوقاتتع، كعشلةر قةلبعدة -قذرظان كةرعمدعن- تةصةككىردعن يعراق تةسةؤؤذصقا ظالاقعدار نةرسعلةرنع ساقلاص قالدع.قذرظان كةرعم قانذن شةكلعدة كىحعنع ؤة هايات صرعنسعصقعلعقعنع يوقاتتع.

قذرظان كةرعمنع تةتقعق قعلغان ؤة تةصسعر(ظعزاه) قعلغاندا ضعرامماتكا ؤة تعل جعدةللعرع ظعضلعدع، جةؤهةر شةكعلضة تةسلعم بولدع، دعنع شةكعلنعث تةسعرع ظاستعدا قذرظان ظوقذش ظازلاص، نةغمعلعك ظاثلاش كأصةيدع. ظةمما قذرظان كةرعم قعزعقتذرؤاتقان جعهاد، توغرا يولدا مئثعش، مال ؤة جان بعلةن قذربان بئرعشكة ظوخشاش ظعشلار ضىزةل تعلاؤةت ؤة يادعلاش تذمانلعرع ظارسعدا يوقالدع. يادعلاشقا كأثىل بألىش، حىشىنىش ؤة تةصةككىر قعلعشقا ظةهمعيةت بةرمةسلعك مذسذلمان خةلقلعرع ظارعسعدا ظةؤج ظالدع. شذنعث ظىحىن مذسذلمانلار هاياتعنع قذرظان كةرعم صرعنسعصع ظاساسعدا تةرتعصكة سئلعش ظعرادعسعضة ظعضة ظةمةس!.

بىضىنكع مذسذلمانلار دذنياسع-بارلعق زعدعيةتلعرع بعلةن- سأز بعلةن ظعش هةرعكةت ظارعسعدعكع بألىنىش، مةجبذرعيةتتعن بذرذلذش، بذزذقحعلعق، زذلذم ؤة قورقذنحاقلعنعث كئثعيعص كئتعشع، مةسحعتلعرعنعث يذقعرع نةمذنعضة مذهتاجلعقع، جانلعق هةقعقع ظعمانسعز ظئتعقادنعث ظةؤج ظئلعشع، دعنع مةجبذرعيةتلةرنع ظادا قعلعشتا ظورذنسعز حعث تذرذؤلعش ظاساسلعق زعدعيةت(بعر تةرةصتعن قذرظانغا يالقذندةك قعزغعن مذظامعلة قعلعش، يةنة بعر تةرةصتعن ظةمةلع هاياتتا قذرظاننعث صرعنسعصلعرعغا تولذق سةل قاراش)نعث سعرتقع ظعنكاسعدذر.

قذرظان كةرعمنعث بىضىنكعدةك ؤةزعيةتكة حىشىص قئلعشع مذسذلمانلارنعث ظارقعدا قئلعشع ؤة ظاجعزلعقعنعث بعرعنحع سةؤةبعدذر.خةلقلعرعمعز ظذزذن زامانلاردعن بعرع توغرا بعلعم ظالغان كعشلةردعن مةهرذم بولذص كةلدع، ظذنعث ظورنعغا بذ خةلقلةردة  يئقعمسعز ظعككع تىرلىك كعشلةر صةيدا بولدع، ظذلار: نادانلار ؤة توغرا بعلعم ظالمعغانلار(يئرعم ظالعملار).هازعر بعرمذ مذسذلمان دألعتعدة ظسعلامنعث ظةخلاق حىشةنحعسع ظذيغذن كئلعدعغان ياكع كعشلةرنعث ظئهتعياجعغا ماس كئلعدعغان هالةتتة تةييارلانغان ماظارعص تىزىمع تئصعلمايدذ. مذسذلمانلارنعث هاكعملعرع قايسع جةمعيةتتة بولسذن زور ؤة نازذك قذرذلمعغا سةل قاراص كةلدع ياكع ظذنع ياتلارنعث خالعغعنعحة باشقذرذشعغا تاشلاص بةردع.

ياتلار تةمعنلةؤاتقان ؤة ظوقذتقذحع تةييارلاص بئرعؤاتقان مةكتةصلةر ظأزلعرع بعلةن بعرضة ياتلار ظعدظولضعيعسعنع ؤة صرعنسعصعنع بعرضة ظئلعص كئلعدذ، بذ مةكتةصلةر كعشلةرنعث مذسذلمان بولذشعنع ظىضةتمةيدذ هةتتاكع ؤةتةنصةرؤةر بولذشنعمذ ظىضةتمةيدذ. ظذ مةكتةصلةردة ياشلار ياتلارنعث تةرةققعياتعغا بويسذنذش ؤة  هةيران بولذش ظعدعيعسع سعئثدىرىلعدذ. ظذ مةكتةصلةردة تاللانغانلار زعيالعلار ظارعسعدا  تةؤة بولذش ظةقلع تةربعيعلعنعدذ(يةنع بعز ظذلارغا تايانمعساق ياشعيالمايمعز دئضةن ظعدعية يئتعشعص حعقعدذ). تةؤةلعك ظةقلع بعلةن تةربعيلةنضةن بذ تاللانغان زعيالعلار كةلضىسعدة دألةتنعث مذهعم مةنسةصلعرعدة ظولتذرعدذ ؤة ظأزلعرعنع ظأز دعيارعدعمذ حةتظةللعكتةك هئس قعلعص، شذ ظاساستا ظعش ظئلعص بارعدذ.

تةؤةلعك ظةقلع بعلةن يئتعشعص حعققان بذ زعيالعلار خةلقنعث ظارزذسع ؤة مةنصةظةتعضة صعسةنت قعلعص كةتمةيدذ، ظذلار خةلقنعث ظارزذسع بويعحة ظعش قعلعدعغان يولغا يئتعص كئلةلمةيدذ، سةؤةبع ظذلار باشقعحة قعممةت قاراش ظىستعدة تةربعيلةنضةن. مذشذ نوقتعنع حوثقذر مذلاهعزة قعلسعثعز خةلقعمعزنع بويسذندذرذشتا تأمىر زةنجعرنعث زأرىرعيعتعنعث يوقلعقعنع، ياتلار ماظارعصعنعث يعصةك يعصعنعث تأمىر زةنجعردةك كىحعنعث بارلعقعنع هئس قعلالايسعز. ياتلار ماظارعصع ظوقذغذحعلارنعث ظةقلع ؤة ظعرادعسعنع صالةج قعلعدذ. ماظارعصنعث مذنداق ؤةزعيعتع بعلةن ياتلار ؤة ظذلارنعث يةرلعك مذسذلمان قذيرذقحعلعرعنعث ظةنسعرةيدعغان نةرسعسعسع بولمايدذ... شذنعث ظىحىن ماظارص قارشعلعق كأرسعتعش مةنبةسع بولذش ظورنعغا ياتلار ؤة ظذلارنعث قذيرذقحعلعرعنعث ظعتتعصاقدعشع بولذص قالعدذ.

 

(3)

مذسذلمان ظاممعسعنعث صةرؤاسعزلعقع

يئثعلعق دةؤاضةرلعرع بعر قانحعلعغان مذسذلمان ظةللعرعضة سأرةص كعرضةن نةرسعلةر دعنسعز يأنىلىش هئساصلعنعدذ. حىنكع بذ يأنىلىش دعننع سعياسع ؤة ظعجتعماظع هاياتتعن ظايرعشقا تةشؤعق قعلعدذ. بذ يأنىلىش  يئثع دةؤردة غةرب ظةللعرعدعكع حعركاؤ بعلةن زعيالعلار ياكع معللةتحعلةر ظارسعدعكع كأرةشنعث ساداسعدذر. غةرب دذنياسعدا تةرةققعيات دةص قارالغان ظذ ظعشلار ظعسلام دذنياسعغا نعسبةتةن تةبظع هةرعكةت هئساصلانمايدذ، ظذ بذ خةلقلةرنعث هاياتعدا ظعيجابع ظأزضعرعش صةيدا قعلعشتعن ظاجعز كئلعدذ. غةرب دذنياسعدا ظةؤج ظالغان معللةتحعلعك ؤة دعننع سعياسع هاياتتعن ظايرعص قاراش ظسعلام دذنياسعغا نعسبةتةن هئح نةرسة هئساصلانمايدذ. يةنع ظةهمعيةتسعز بةلكع زعيانلعق نةرسعدذر.

تةلؤع معللةتحعلعك( دعننع جةمعيةتتعن سعقعش معللةتحعلعكع) ؤة دعننع سعياسع هاياتتعن ظايرعش هةركعتع مذسذلمان دذنياسعدعكع تعراضعدعيةنعث ظةث ظاخعرقع صةردعسعنع ظئحعص بئرعدذ. بعز بذ ظاخعرقع كأرنىشنع جةمعيةتتعكع صعكعر ؤة يئتةكحعلةر بعلةن خةلق ظاممعسعنعث ظارسعدعكع ظعحكع كعلعشعش دةص ظاتعساق بولعدذ. حىنكع زعيالعلار صعكعر ؤة ظعرادة يئتةكحعلعرعنع تةمسعل قعلسا،خةلق ظاممعسع يىرةك ؤة قاننع تةمسعل قعلعدذ. ظذ ظعككع تةرةصنعث هةمكارلعشعشع بعلةن هةر قانداق بىيىك غةلعبعنعث بعرعنحع شةرتع ظةمةلضة ظاشعدذ. ظاممعنعث رازعلعقعسعز خعزمةتلةر سذنظع ؤة جةثضعؤار كىحكة مذهتاج بولذص قالعدذ.

بذ ظاخعرقع كأرىنىشنع بىضىن بعز ظعسلام ظةللعرعدة كأرىؤاتعمعز، حىنكع يئثعلعق دةؤاضةرلعرع ياتلاردعن كعرضةن صروضعراملعرعنع ظعجرا قعلعشقا ظذرذنعدذ، ظذلار بةزعدة خةلق ظاممعسعغا مذناصعقلعق قعلعشقا ظذرذنسا، يةنة بةزعدة تةهدعت قعلعش ظذسذلعغا تايعنعدذ. تةشكعلات تذرغذزعدذ ؤة باشقا تةشكعلاتقا ظأزضةرتعدذ، ظعسعم ؤة سالاهعيعتعنع ظأزضةرتعص تذرعدذ...لئكعن ظذلار كأص سانلعقنع تةشكعل قعلعدعغان خةلق ظاممعسعدعن رةت قعلعنعدذ.

 معسال ظالساق تىنىس دألعتعنعث رةظعسلعكعضة ظئرعشكةن"هةبعب بورقعية" ياؤرذصا كعيعملعرعنع كعيةتتع، ظأيعدعمذ فعرانسذس تعلع بعلةن سأزلةيتتع، ظذ تذنذس دألعتعنع ظسعلام دذنياسعدعن سعرت ظةرةب دذنياسعدعن ظايرعشقا هئرعس ظعدع.

ظذ شذنداقلا دعنع ماظارعصنع مذهاسعرعضة ظالدع ؤة حةكلعمة قويدع.. ظذ - ظعشلةصحعقعرشنع ظازلعتعؤعتعدذ- دئضةن بانا بعلةن رامعزاننع ظةمةلدعن قالدذرذشقا حاقعراتتع، ظأزعنع ظألضة قعلعش ظىحىن رامعزان كىندىزعدة ظاصلسعذن ظعحعملعكع ظعحكةن...

مذسذلمان خةلق ظعسلامغا زعت هةر قانداق بعر نةرسعضة رازع بولمايدذ، بذ دعنغا قارعشع تذرغان هةر قانداق بعر كعشع مذسذلمانلار تةرعصعدعن قارشعلعق ؤة ياقتذرماسلعققا يولذقعدذ.

يئثعلعق دةؤاضةرلعرع مذسذلمان جةمعيةتلعرعدة ظعحكع زعدعيةت ؤة داؤالغذش صةيدا قعلعشتع، شذ سةؤةبلعك ظسعلاهات صروضعراملعرع تةتبعقلاشقا يارعمايدعغان بولذص قالدع. خةلق ظاممعسع ظسعلامع ظعسلاهاتقا ظعنتعلعدذ، لئكعن ظذلار ظذ ظعشنع يئتةكحعسعز قعلعش ظعمكانعيعتعضة ظعضة بولالمايدذ. زعيالعلار بولسا خةلق ظاممعسغا ياتلارنعث صروضعراممعسعنع تاثعدذ، لئكعن ظذلار خةلق ظاممعسعدعن ياردةمضة ظئرشةلمةيدذ، شذنعث بعلةن ظذلارنعث صعلانع قةغةزدعكع سعيا صعتع قئلعؤعرعدذ.. مانا مذشذنداق ظعككع كىح زعتلعق هالعتعدة تذرعدذ، بعرسع يةنة بعرسعنع ظةمةلدعن قالدذرذشقا ظذرذنعدذ... نةتعجعدة مةيدان صالةج هالةتكة حىشعدذ.

شذنع بعلعش لازعمكع، كأصحعلعك خةلق ظامعسعنعث سةلبعلعكع مذتلةق سةلبعلعك بولماستعن، هةقعقةتتة ياتلارنعث هذجذمعغا قارعشع خةلق ظسعلامعنع مذداصعظة قعلعدعغان يولدذر. شذنعث ظىحىن هةقعقع كأرةش يولع مةيدانغا ظاشكارا بولعشع تةثلا ظاددع بعر مذسذلمانمذ جعهاد ؤة كأرةشكة بةلكع ظألىمضة تةييار ظعكةنلعكعنع ظعصادعلةيدذ. تارعختا مذنداق معساللار ساناقسعز..

دئمةك، ظسعلام قايسع بعر ظورذندا تئصعلعدعكةن سةلبعلعك ؤة صةرؤاسعزلعق يوقذلعدذ.

كأصحعلعك مذسذلمان ظاممعسعدعكع كىحلىك تذيغذلار قوزغايدعغان ؤة يىزلةندىرعدعغان صعكعرضة مذهتاج.. بذ صعكعر حوقذم خةلقنعث ظعسلام تذيغذسع بعلةن ماسلعشعدعغان صعكعر بولعشع كئرةك. شذ نوقتعدعن بذ صعكعر ياكع ظعدعية ظسعلامع صعكعر بولعشع لازعم.

هازعرقع شاراظعتعمعزغا قارايدعغان بولساق مذسذلمان خةلق ظاممعسع بعلةن غةربلعشعص كةتكةنلةر زعيالعلار ياكع سعياسعيذنلار ظارعسعدا ماسلعشعش ظعمكانعيعتعنع كأرضعلع بولمايدذ، هةر بعر تةرةص ظأز صوزعتسعيةسعدعن ؤاز كعحعشكة تةييار ظةمةس. لئكعن بذ يةردة بذ كعرزعستعن حعقعشنعث بعر يولع بار، ظذ بولسعمذ ظسعلامحة تةصةككىر قعلعدعغان ؤة ظسعلامحة تذيغذغا ظعضة يئثع زعيالعلارنع يئتىشتىرىص حعقعشتذر.. مانا مذشذ خعلدعكع زعيالعلار ؤة مذتةصةككىرلةر مذسذلمان خةلق ظاممعسع بعلةن بعرلعكتة ظعسلام تىزىمعنعث بايرعقعنع كأتىرةلةيدذ ؤة ظذنع تةتبعقلاش ظىحىن ظةمةلع قةدةملةرنع باسالايدذ.

 

ظعسلام ظاؤازع تور بئتع

2005- 5- 25 معلادعية

1426- رةبعظذل ظاخةر- 17 هعجرعية