ظعسلام شةرعظعتعنعث هةر دةؤر، هةر ظورذن ؤة هةر ؤاقعتقا مذناسعب كئلعدعغانلعقعنعث صاكعتلعرع

 

(ظعسلام شةرعظعتعنعث ظومذميىزلعكع، ظأزضةرمةيدعغان ؤة ظأزضعرعدعغان ظامعللعرع)

(1)

بعزظعسلام شةرعظعتعنعث هةر ؤاقعت ؤة هةر ظورذنغا يارايدعغانلعقع توغرعسعدا سأزلعمةكحع بولساق، دةسلةصتة ظعسلام شةرعظعتع بعلةن ظعسلام فعقهعسعنع صةرقلةندىرىش لازعم بولعدذ.

ظعسلام شةرعظعتع: ظاللاه تةرعصعدعن رةسذلذللاهغا حىشىرىلضةن ظةهكاملار بولذص، قذرظان كةرعم ؤة سةهع سىنةتلةردة بايان قعلعنغان. قذرظان كةرعم رةسذلذللاهغا حىشىرىلضةن ظاللاهنعث سأزع بولذص، بعزضة ظأزضةرمةستعن ياكع تىزىتىش كعرضىزىلمةستعن ظأز ظةينع ظةؤلادمذ ظةؤلاد تاؤاتذر (كأص ظادةملةرنعث بايان قعلعشع) يول بعلةن يئتعص كةلضةن :"قذرظاننع هةقعقةتةن بعز نازعل قعلدذق ؤة حوقذم ظذنع قوغدايمعز"( هعجر سىرعسع،9-ظايةت).

سىننةت دئضعنعمعز:رةسذلذللاهدعن كةلضةن سأز، ياكع ظعش هةرعكةت ياكع تةقرعر بولذص، ظذ قانذن يولغا قويذش ؤة ظةضعشش مةقسةت قعلعنغان نةرسعدذر.

قذرظان كةرعم شةكسعز هالةتتة كةسكعن ظعسصاتلانغان. سىننةتنعث قاتارعدا تاؤاتذر(كأص ظادةملةرنعث بايان قعلعشع) بعلةن كةسكعن ظعسصاتلانغعنع بار. ظذنعث قاتارعدعن تاؤاتذردعن تأؤةنرةك ظعسصاتلانغعنعمذ بار. قذرظان كةرعم ؤة سىننةتنعث نةسلعرع(ظايةت ؤة هةدعس) نعث بةزعسعنعث كأرسةتمعسع قةتظع(كةسكعن) بولذص،مةقسةت قعلعنغان هأكىم هةققعدة ظةقعللةر ظارعسعدا تالاش- تارتعش صةقةت يىز بةرمةيدذ. بةزعسعنعث كأرسةتمعسعنعث مةنعللعرعنع هئس قعلعشتا ظةقعللةر تىرلىك قاراشتا بولعدذ.

قذرظان ؤة سىننةتنعث [1] ظةهكاملعرع ظعلاهع خاراكتعر سىصةتلعك بولذص، ظذنعثغا ظأزضعرعش كئلعص قالمايدذ. بذ يةردعكع ظةهكاملاردعن مةقسةت ظعسلام شةرعظعتع مةقسةت قعلعنغعنعدذر. بذ ظةهكاملار ظعسلام ظةقعدعسع، ظعبادةتلةر ؤة مذظامعلة ظعشلعرع ظىحىن هاكعم ظورنعدعكع ظاساسلعق قاظعدعلةرنع ظأز ظعحعضة ظالعدذ.

ظعسلام فعقهعسع: ظعسلام فعقهعسع دئضةن شةرعظةتنعث ظةهكاملعرعنع هئس قعلعش، ظذ ظةهكاملاردعن مةقسةت قعلعنغان مةزمذنلارنع خذلاسعلاص حعقعرعش ؤة ظذ ظةهكاملارنع هةر مذهعتتعكع(شاراظعتتعكع) ظعنسانلارنعث ظةهؤالعغا باغلاشتذر. يةنع ظذ ظايةت ؤة هةدعسلةرنعث مةزمذنلعرعنع هئس قعلعش، قذرظان ؤة سىننةتتة كةلضةن ظومذمع قاظعدة-صرعنسعصلةرضة ظاساسةن تارماق مةسعلعلةرنع حعقعرعش، ؤاقعت ؤة يذرتنعث ظوخشاشماسلعقع بعلةن ظأزضعرعص تذرعدعغان شاراظعتلار، تىرلىك ظعنسانلار ؤة هادعسعلةرضة ظأزضةرمةيدعغان نذسذس(ظايةت ؤة هةدعس)لارنع تةتبعقلاشتعكع ظالعملارنعث ظعجتعهادع(تئرعشحانلعقع، تةتقعقاتع، ظعزدعنعشع)دذر. بذ ظعجتعهادلار ظعنسانعيةت خاراكتعرعضة ظعضة بولذص، خاتا بولذص قئلعش ظئهتعمالعمذ بار بولعدذ، شذنداقلا مذهعت ؤة شاراظعتلارنعث ظأزضعرعشع بعلةن ظأزضعرعشنع ؤة تىرلىك بولذشنع قوبذل قعلعدذ.

شةرعظةت مذقعم ؤة مذستةهكةم، حىنكع ظذ ظعلاهع خاراكتعرضة ظعضة، ظذنعث ظةهكاملعرع ؤة صاكعتلعرع تارعخع ظةمةس يةنع ظعنسان تارعخع ظعشلةصحعقارغان نةرسة ظةمةس، شذنداقلا تارعخ بويع ظعنسانلارنعث ظةهؤالعنعث ظأزضعرعشع بعلةن ظأزضعرعص قالعدعغان هادعسعلةرمذ ظةمةس.

فعقهع بولسا ظذ فذقاهالار(قانذنشذناسلار) ؤة مذتةصةككىرلةرنعث ظعجتعهادع ؤة تةتقعقاتع بولغانلعقع ظىحىن، ؤاقعت ؤة ظورذننعث ظأزضعرعشع بعلةن ظذنعثغا ظأزضعرعش صةيدا بولعشع مىمكعن، حىنكع ظذ تارعخع ؤة ظعجتعماظع خاراكتعرضة ظعضة، شذنداقلا ظعنسان كىحعضة قارعتا خاتا بولذص قئلعش ظئهتعمالعمذ مىمكعن.

***

(2)

ظةضةر بعز ظعسلامنعث دةسلةصقع دةؤرعدعن تارتعص كىنعمعزضعحة بولغان تارعخعغا قارايدعغان بولساق، هئح قانداق دةؤرضة ظوخشعمايدعغان ظالاهعدة بعر دةؤرنع ظذحرعتعمعز، ظذ رةسذلذللاه ؤة خذلةصاظع راشعدعنلار( تأت خةلعصة) دةؤرعدذر.

بعرعنجع دةؤر بعلةن باشقا دةؤرلةرنعث ظاساسلعق صةرقع شذ يةردعكع، بعرعنجع دةؤر"شةرعظةت" دةؤرع، يةنع شةرعظةتنع يعلتعزلاشتذرذش دةؤرع، ظذنعثدعن كئيعنكع دةؤرلةر "شةرعظةتنع" تةتبعقلاش يةنع فعقهع دةؤرلعرعدذر.

بعرعنجع دةؤر ساماؤع ؤةهيعي قذرظان ؤة سىننةت بولذص حىشكةن مذددةتنع ظأز ظعحعضة ظالعدذ،  ظذ مذددةت رةسذلذللاه هاياتعدا يولغا قويغان نةرسعلةرنع، شذنداقلا ساهابعلارنعث ظعش-ظعزلعرعنع ظأز ظعحعضة ظالغان مذددةتتذر. حىنكع ساهابعلار ظعش-هةرعكةت ؤة سأزلعرع ظارقعلعق رةسذلذللاهدعن قوبذل قعلغان نةرسعلعرعنع بعزضة يةتكىزىص بةردع.

بذ دةؤر دعننعث ظاساسلعرع حىشكةن ؤة ظةهكاملعرع خذلاسعلانغان دةؤر(ؤاقعت قاحعسع)، ظذ قذرظان كةرعم حىشكةن ؤة سىننةت رةسذلذللاهدعن سادعر بولغان دةؤردذر، قذرظان كةرعم جةملةنضةن ؤة يادلانغان دةؤر. شذنداقلا رةسذلذللاهنعث سىننعتعضة بعرعنجع هالقا شةكعللةنضةن دةؤر، حىنكع سىننةت ( هةدعس مةرفذء يةنع بعؤاستة رةسذلذللاهغا تذتشعدعغان هةدعس)نعث هةممعسع ساهابعلار ظارقعلعق رةسذلذللاهغا تذتعشعدذ. رةسذلذللاهنعث كأص قعسعمدعكع هةدعسلعرع مذشذ دةؤردة ؤة ظذنعثدعن كئيعنكع يعللاردا ظاشكارا بولذص بولغان. دئمةك، ظذ دةؤر شةرعظةت ظةهكاملعرعدعن بعزضة رعؤايةت ؤة خاتعرلةش يولع ظارقعلعق يئتعص كةلضةن زةنجعرسعمان تعزمعدعكع مذهعم بعرعنجع هالقا بولذص شةكعللعنعدذ.

 مذشذ دةؤرنعث دةل ظأزع خذلةصا راشعدعنلارنعث ظعش-صاظالعيةت دةؤرعدذر.ظذلار ؤة ظذلارنعث ظةتراصعدعكع كعشعلةر رةسذلذللاهنعث كأزضة كأرىنضةن ساهابعلعرع ظعدع. ظذلارنعث دةؤرع ؤة هاياتع رةسذلذللاه دةؤرعضة يئقعن، شذنعث ظىحىن ظذلارنعث ظعش- ظعزلعرع بىضىنكع ظاتالغذ"ظعلضعرعكع يولغا قويذلغان قانذنلار"دئضةن ظذقذمغا يئقعن. حىنكع ظذلارنعث ظعش-ظعزلعرعنعث قاتارعدعن كأرسةتمعسع تةتبعقلاش كأرسةتمعسع داظعرعسعدعن هالقعص،قانذن حعقعرعش هأكمعنعث دةلعلع سةؤعيةسعضة يئتعدعغانلعرع بار.

قذرظان كةرعم ؤة رةسذلذللاهنعث سىننعتع ظعسلام شةرعظعتعنعث ظةسلع مةنبةسع. قذرظان ؤة سىننةت روهعدعن ظئلعنغان ظذنعث باشقا تارماق ياكع قوشذمحة مةنبةلعرعمذ بار.

 تارماق مةنبةلةرنعث بعرعنجعسع: ظعجما(يةنع بعرلعككة كئلعنضةن مةسعلعلةر). ظعجمانعث كىحلىكع ساهابعلةر بعرلعككة كةلضةن مةسعلعلةردذر. يةنع ظةضةر ساهابعلار بعر مةسعلعنعث هأكمع توغرعسعدا بعرلعككة كةلسة، ظذ مةسعلعضة باشقا ساهابعلاردعن قارشع صعكعر ياكع ظئتعراز كأرىنمعسة، ظذ هأكىم شةرظع هأكىمنعث كىحعضة ظايلعنعدذ. بولذصمذ رةظعسلعك(خةلعصعلعك) ؤة سعياسع تىزىم ظعشلعرعدا بذ مةنبةنعث ظةهمعيعتع بار. ساهابعلارنعث ظعجماسع شذ دةؤر ؤة ظذنعثغا يئقعن يعللاردا كىحكة ظعضة بولعدذ. ؤة ظذلار بعرلعككة كةلضةن ظعشنعث ظعلضعرع يولغا قويذلغان هأكىمنعث كىحعضة ظوخشاش كىحع بولعدذ.

شذنعث ظىحىن بذ دةؤرنعث ظةهمعيعتع تارعخع تةجرعبة بولغانلعقعدعن ظةمةس، بةلكع ظأزضعحة ظةنظةنعؤع قانذن حعقعرعش قعممعتعدعن بعلعنعدذ. ظعمانع كأز قاراشنعث تةقةززاسع بويعحة، بعز بذ دةؤردعن خذلاسعلعغان ظاساس ؤة قاظعدعلةر بعزنعث نةزرعمعزدة داؤاملعشعدعغان صاكعت ؤة ظةهكاملارغا ظالاقعدار بولعدذ،  ؤاقعت ؤة ظورذن داظعرعسعدعن يوقعرع بولعدذ. بذ ظعلضعرع حعقعرعلغان قانذنغا ظوخشاش كئتعدذ. ظعلضعرع حعقعرعلغان قانذندعن مةقسةت: مةهكعمعدعن حعقعرعلغان بعرةر ظعش ياكع قارار ياكع رةسمعيةت ياكع هأكىم كأزدة تذتذلعدذ. بذ قاظعدعلةردعن بعرةرسع مذظةييةن بعر هادعسعضة حىشسة، بعز بذ قعلمعش ياكع هأكىم  ياكع قارارنع شذ هادعسعنعث شاراظعتعدعن يوقعرع تذرعدعغان ؤة ظذنعثدعن كئيعن شذ سىصةتلةر بويعحة يىز بةرضةن ؤةقةلعكلةرضة مذلزعم(يةنع مةسظذلعيعتع بار، قعلمعسا بولمايدعغان ظعش) كىحكة ظعضة بولعدعغان ظومذمع هأكىم دةص خذلاسة حعقعرعمعز.

مةسعلةن، هةزرعتع ظأمةر ظاحارحعلعق بولغان يعلع ظوغعرلعق قعلعشقا ظالاقعدار جازانع تةتبعقلعمعدع، ظعسلام فعقهعسع هةزرعتع ظأمةرنعث بذ قعلمعشعدعن، ظوغعرعلعق جازاسعنع يىرضىزىشنعث شةرتلعرعنعث قاتارعدعن جةمعيةت كعشعلةرضة زأرىر بولغان ظعهتعياجلعرعغا كعصعللعك قعلعشع لازعم دةص خذلاسة حعقاردع. شذنداقلا رةسذلذللاه ؤاصات بولغان هامان ساهابعلارنعث بةنع سةقعفعدعكع يعغعلعشعدعن، فعقهع ظعسلام شةرعظعتعدة هأكىمةتنعث تذرغذزلعشع صةرز دئضةن خذلاسعنع حعقاردع.

ظةلؤةتتة بذ دةؤردة تارعخع تةرةصمذ بار، يةنع  قانذن- تىزىم حعقعرعشقا ياكع ظعسلام شةرعظعتعضة ظالاقعدار بولمايدعغان ياكع ظةهكاملارنع يعلتعزلاشتذرذشقا ظالاقعدار بولمعغان تةرةصلةرمذ بار. ظذ رةسذلذللاهدعن ظعنسانلارغا ظوخشاش ياشايدعغان ظعنسانلعق سىصعتع بعلةن سادعر بولغان ظعشلارنعث هةممعسعدذر، شذنداقلا رةسذلذللاهنعث ظعجتعهاد قعلغان ظعشلعرعمذ مذشذ قاتارغا كئرعدذ. رةسذلذللاهمذ ظعجتعهاد [2]قعلاتتع، دةسلةصتة ظأزع تاللعغان صعكعرعدعن باشقعسع بةكرةك توغرا بولسا، تئخعمذ توغرعسعغا مايعل بولاتتع. يةنع رةسذلذللاهنعث قانذن حعقعرعش ؤة ظةضعشعش مةقسةت قعلعنمايدعغان ظعشلعرعنعث هةممعسع،شذنداقلا ساهابعلارنعث رةسذلذللاهنعث سىننعتعضة ياكع ظعسلامنعث سىننعتعضة ظةضعشعدعغانلعق دةلعلع ظاشكارا بولمعغان ظعجتعهادلعرع ؤة تذرمذش ظذسذللعرع كأزدة تذتذلعدذ.

بذ دةؤر ظعسلام دعنعنعث "ؤاقعت قاحعسع" نع ظأز ظعحعضة ظالعدذ، دئضةن سأزدعن مةقسةت شذكع، شذ دةؤردعكع ساصلعق مذشذ ؤةزعيةتتعن كةلضةن ؤة شذ دةؤر صاكعتلارنعث"قاحعسع"بولالعغان. نةس(قذرظان ؤة هةدعس صاكعتلعرع) داؤاملعق -باشقعلاردعن ظةمةس- ظأزعدعن نةمذنة ظالعدعغان نةمذنعدذر،  ظذ يئتةكحع ؤة هاكعمدذر.

ظةمما ظذنعثدعن كئيعنكع دةؤر ؤة زامانلار تارعخعدذر، بذ ؤاقعتلاردار يىز بةرضةن تةجرعبعلةر جةمعيةت ؤة ظعنسانلار تةجرعبعسعدذر. بذ دةؤرلةرنعث كعشلعرع ؤة ظالعملعرع هةر بعر ظةهؤالع ؤة ؤةزعيةتلعرعدة ظةرلةردذر. بعز ظذلارنع تةتقعق قعلعمعز، ظذلاردعن ظعبرةت ظالعمعز، ظذلارنعث كأز قاراشلعرعدعن ؤة قعلغان ظعشلعرعدعن صايدعلعنعمعز، لئكعن بعز ظذلارنعث سأزلعرع ؤة ظعش-هةرعكةتلعرعدعن، بعزضة توغرعلعق تةرةصلعرع ؤة مةنصةظةت تةرةصلعرع كأرىنعشعضة قارعتا ظالعمعز ؤة ظالمايمعز. بذ دةؤرلةردعكع تةتقعقاتلارنعث هةممعسع فعقهعغا نعسبةت بئرعلعدذ، شةرعظةتكة نعسبةت بئرعلمةيدذ. بعز ظذلارنعث ظعجتعهادعنع ظذلارنعث كةلتىرضةن دةلعللعرع ؤة كعشعلةرنعث مةنصةظةتلعرعضة رعظاية قعلعش بعلةن بعرضة تةتبعقلاشلعرعغا قارعتا تةتقعق قعلعش هوقذقعغا ظعضة، شذنداقلا شذ كأز قاراشلارنع هازعرقع ظةهؤالعمعزغا سئلعشتذرساق بولعدذ. مانا بذ ظعشلار صاكعتلارنع حىشىنىش ؤة صاكعت كةلتىرىشتة بولسذن ياكع ظعسلام ؤة مذسذلمانلارنعث مةنصةظةتعضة رعظاية قعلعش جةهةتتعن بولسذن، دعننعث ظاساسع ؤة شةرعظةت ظةهكاملعرع يولغا قويغان قاظعدة-صرعنسعص ظعحعدة بولعدذ.

***

(3)

ظعسلام شةرعظعتعنعث ظاساسع ؤة صرعنسعصال مةسعلعلةرنع ساقلاص قئلعش ظاساسعدا تارماق مةسعللعرعدة يئثعلعق يارعتعش ؤة ظعجات قعلعشتعكع زور قذدرعتعنع حىشعنعش ظىحىن، ظعسلام شةرعظعتعنعث هعجرعية بعرعنجع ظةسعر ظارلعقعدعكع هةرعكعتعنع تةسةؤؤذر قعلساق بولعدذ.

شةرعظةتنعث ظاساسلعق مةنبةسع- قذرظان ؤة سىننةت- مةككة ؤة مةدعنعدعن ظعبارةت ظعككع هةرةم جةمعيعتعدة بارلعققا كةلدع، ظعسلامنعث ظازاتلعق هةرعكةتلعرع ؤة باشقا خةلقلةرنعث ظعسلامغا كعرعش نةتعجعسعدة 10 نةححة يعل ظأتة- ظأتمةي ظعسلام دعنع تعز سىرظةتتة تارقعلعص، شةرقتة هعندستاندعن تارتعص، غةربتة ظةندةلذس(ظعسصانعية)ضعحة، جةنذبتا ظةرةب يئرعم ظارعلعدعن تارتعص شعمالدا قذزؤعن دئثعزعغعحة سوزالغان رايذنلاردا ظعسلام شةرعظعتع تةتبعقلاندع. ظعسلامغا كعرضةن بذ رايذنلارنعث مذهعتع، تعلع، تارعخع، مةدةنعيعتع، ؤة ظأرص-ظادةتلعرع بعر بعرسعضة صةقةتلا ظوخشعمايدعغان ظعدع. بذلارنعث ظعحعدة تعجارةت جةمعيةتلعرع، ظةهلع كعتاب جةمعيةتلعرع، بذددعزعم جةمعيعتع ؤة ظوخشاشمعغان تىرلىك جةمعيةتلةر مةؤجذد بولذص، مذهعت ظعسسعق ؤة سوغذق ظعدع...

هةر خعل ؤة تىرلىك مذهعت ؤة شاراظعتقا ظعضة ظعجتعماظع، سعياسع، تارعخع ؤة  جذغراصعية  مذهعتلعرعدا ظعسلام شةرعظعتع تولذق تةتبعقلاندع، شةرعظةت كعشلةرنعث  ظةقعدة، ظعبادةت، ظةخلاق ؤة مذظامعلة ظعشلعرعدعن ظعبارةت تىرلىك ظةهؤاللعرعغا هاكعم بولالعدع. فذقاهالار قعسقعغعنا ؤاقعت ظعحعدة شةرعظةتنعث كذللع(باش صرعنسعص، ظومذمع صرعنسعص) ظةهكاملعرع بعلةن شذ مذهعتلارنعث ؤةزعيةتلعرعنع شةرعظةت تارماقلعرعنعث تىرلىكلعكعضة قارعتا-شةرعظةتنعث حوثقذر يعلتعزع ؤة مذقعم ظةسلعنع ساقلاص قئلعش ظاساسعدا - ماسلاشتذرالعدع.

ظعسلام شةرعظعتعنعث رعظال تارعخع سعناقلعرع ظوخشاشمايدعغان مذهعتلارنعث ؤةزعيةتلعرعضة ماس كئلعدعغانلعق قذدرعتعنع ؤة شةرعظةتنعث مذقعم ظةسلعسعنع(ظومذمع صرعنسعص ؤة يعلتعزع مةسعللعرعنع) هعماية قعلعش بعلةن بعرضة ظأزضعرعص تذرعدعغان مذهعت ؤة شاراظعتلارغا تاقابعل تذرذشتعكع ظةؤرعشعم ؤة يذمشاقلعق ظعقتعدارعنع ظاشكارعلاص بئرعدذ. شةرعظةتنعث بعرلعك ظاساسعدا تىرلىك بولذشتعكع زور قذدرعتع تارعختا كأرىلىص باقمعغان، يةنة ظذنداق تةكرارلانمايدذ.

ظعسلامدعن ظعلضعرعكع خعرعستعيان دعنعغا نةزةر سالعدعغان بولساق، خعرعستعيان دعنع شعمالدا رعم دألعتع، جةنذبتا شعمالع ظافرعقعغا كئثةيضةندعن كئيعن ظةقعدة ؤة حعركاؤ ظاساسعدا ظعككعضة بألىنىص كةتتع، ظةقعدة بألعنعشعدة بعر بعرسعنع كاصعرغا حعقعرؤعتعدعغان، ظعزعدعغان، بوزةك قعلعدعغان ؤة قان تأكعدعغان ؤةزعيةت شةكعللةندع.

ظعسلامدعن كئيعنكع دذنيا ظةهؤالعغا قارايدعغان بولساق، يئقعن ظأتمىشتة كومذنعزئمغا ظئتعقاد قعلعدعغان (سابعق سأؤعت ظعتتعصاقع ؤة جوثضو) دألةتلعرعنعث بألىنىص كةتكةنلعضعنع، هةر بعرسع ماركعسعزعمنع مةن تةتبعقلاؤاتعمةن دةص، ظعتتعصاقدعشعنع ظعنكار قعلعص حةتكة قاققانلعقعنع كأردذق. مانا بذمذ بعر بعرعنع كاصعرغا حعقعرؤعتعشنعث بعر تىرع...

ظعسلام، خعرعستعيان ؤة ماركعسعزعمدا يىز بةرضةن بذ ظعش، مذسذلمان ظالعملارنعث ظذستا كةلضةنلعكع، خعرعستعيان ياكع كومذنعزئمحعلارنعث ظذستا ظةمةسلعكعنع كأرسةتمةيدذ. بةلكع بذنعثدعكع هةقعقع سةؤةب يةككة-يعضانة ياراتقذحع ظاللاه تةرعصعدعن حىشىرىلضةن ظعسلام شةرعظعتع ظأز ظعحعضة ظالغان صرعنسعصلارغا مذناسعؤةتلعك، حىنكع ظعسلام شةرعظعتع بعرلعك ظاساسعدا تىرلىك بولذش ؤة  ظةسلعنع قوغداش بعلةن يئثعلعق يارعتعش تةثصذثلعقعنع قوغداص كئلةلعدع.

بذ ظعشتا ظعسلام شةرظعتع:"ظأزضعرعص تذرعدعغان ظةهكاملارنع قعسقعحة بايان قعلغان، ظأزضةرمةيدعغان ظةهكاملارنع تةصسعلع بايان قعلغان"دئيعش ظاساسغا حىشعدذ. لئكعن شةخعسلةر، معللةتلةرنعث ظةهؤالعدعن ظأزضعرعدعغان ؤة ظأزضةرمةيدعغان نةرسعلةرنع ظايرعشتعكع ظعنحعكة صذختعلعق مأجعزة هالعتعدة تذرعؤعرعدذ. قعسقعحة بايان قعلعنغان(يةنع ظاساسع صرعنسعصال مةسعللعرع بايان قعلعنغان) ظةهكاملار بعلةن تةصسعلع بايان قعلعنغان ظةهكاملار ظارعسعدعكع حعضرالارنع بذنداق ظعنحعكة صذختعلاش، ظعنسانلارنعث مذهعتلعرعنعث ظأزضعرعشع بعلةن ظأزضعرعدعغان نةرسعلةر بعلةن ظأزضةرمةيدعغان نةرسعلةرنع سىزىك ؤة صاك-صاكعز بعلعش هةقعقةتةن مأجعزة.

بةلكعم ظعسلامدعمذ بعرقانحة فعرقعلةر صةيدا بولدع، ؤة سعياسع توقذنذشلار صةيدا بولدعغذ دئيعلعشع مىمكعن! بذ توغرا. لئكعن ظاللاهنعث صةزلع بعلةن مذسذلمانلار بعرلعكع بعر بعرسعنع كاصعرغا حعقعرؤعتعشقا ظئلعص بارعدعغان دةرجعدة بألىنذص كةتمعدع. بولغان ظعش حةكلعك بعر قانحة ضورذه صةيدا بولدع، مذسذلمانلار بعرلعكعضة بذنعثلعق بعلةن حاك كةتمعدع. حىنكع ظذلارنعث هةجمع ياكع ظذلارنعث باشقعحة صعكعردة تذرالعغان دةؤرع تعلغا ظالغذحعلعك بولمعدع. مذسذلمانلار ظارعسعدعكع ظعختعلاص (صعكعر ظوخشاشماسلعقع) بألىنىش بولماستعن تىرلىك بولذشقا يئقعندذر..

يةنة بعر تةرةصتعن ظعسلام شةرعظعتعدعن ظئلعنغان سودا-سئتعق، ظعجارة، ضىرةضة قويذش، صذل-كىح كئلشعمع، ظعضعدارحعلعق هوقذقع ؤة صايدعلعنعش هوقذقعغا ظوخشاش ظعقتعسادع مذظامعلعلةر قانذنعدعن تارتعص،جةمعيةتنعث بعخةتةرلعكعنع بذزعدعغان جعنايةتحعلةرضة جازا تذرغذزذش ؤة ظةدةبلةص قويذشقعحة، شذنداقلا  توي قعلعش، تالاق قعلعش، نةسةب ؤة بئقعؤئلعشقا ظوخشاش تذققانحعلعق دةرجعلعرعضة ظالاقعدار ظاظعلة ظالاقعلعرع قانذنع، ظذنعثغا ظالاقعدار بولعدعغان معراس، خعراجةت قانذنلعرع، ظذنعثدعن سعرت ناماز، رامعزان، زاكات ظةهكاملعرع...غا ظالاقعدار قانذنع ظالاقعلةر ظعسلام جةمظعيعتعدعكع بارلعق ظعنسانلارنعث صاظالعيعتعنع ظأزلةشتىرةلةيدذ.

بذ كةثرع ؤة تىرلىك ساهةدة شةرعظةت شذنداقلا يولغا قويذلذص قالمعدع، بةلكع ظعسلامنعث كعشلةر ظارعسعدا تارقعلعشع ؤة تىرلىك ظةللةرضة كئثعيعشع ظاساسعدا ظأسىص حعقتع. ظابباسعية خةلعصعسع بىيىك ظعمام مالعك صىتىن صعكعرع ؤة ظعلمعنع حعقعرعص يئزعص حعققان"مذؤةتتا"نامعلعق كعتاب بويعحة مئثعشنع كعشلةرضة تئثعشنع مةقسةت قعلغاندا، ظعمام مالعكنعث ظأزع بذنعثغا قارشع حعققان. فعقهع ظأسىص يئتعلضةن، تىرلىك ظئقعم،مةزهةب ؤة مةدرسعلعرع ضىللةنضةن شذ دةؤردة كعشلةرضة مذظةييةن فعقهع هأكىم مةجبذر قعلعنمغانعدع.

ظعسلام فعقهسعنعث ظةهكاملعرع كعشلةر بعلةن فذقاهالار (قانذشذناسلار ؤة ظالعملار) ظارعسعدعكع بعؤاستة ظالاقعضة تذتعشعدذ. فذقاهالار مةسجعدلةردة ظولتذرذص، ظوقذغذحعللعرعغا دةرس ظأتعدعغان ظعدع ؤة يئثعدعن صةيدا بولغان مةسعلعلةر هةققعدة ظأز-ظارا مذنازعرلعشةتتع. مذشذ سورذنلارغا كعشعلةر حىشعنةلمعضةن ياكع بعلةلعمعضةن مةسعلعلةرنع ظئلعص كئلعدعغان ظعدع. شذنعث ظىحىن فعقهع فذقاهالارنعث قولع ظارقعلعق ظةمةلع(هةقعقع) قعيعنحعلعقلارغا باغلاندع، رعظال ظاث بعلةن مةشهذر بولدع، مةقسةت ؤة غايعلةر مةنصةظةتلةرنع قولغا كةلتىرىش ؤة زعياننع حةكلةشكة باغلاندع.

مذشذ خعل روه ظارقعلق ظعسلام فعقهعسع ظأسىص يئتعلدع، شذ ظاساستا شةرعظةتنعث ظومذمع ظةهكاملعرعنع ساقلاص قئلعش، بةندعلةرنعث مةنصةظةتعضة رعظاية قعلعش ؤة كعشعلةر ظارعسعدا ظادالةتنع تارقعتعش ظاساسعدا شةرعظةتنعث مةقسةتلعرعنع رعظاللعققا حعقعرعدعغان تارماق مةسعلعلةر تذغذلدع. ظعسلام فعقهعسع دألةت ظورضانلعرع ؤة هاكعملارنعث كأز قاراشلعرعدعن تامامةن مذستةقعل ظأسىص يئتعلدع. مةزهةب(ظئقعم) يئتةكحعلعرع ؤة ظذلاردعن باشقعلارنعث ظةمةلع رعظاللعقع ظالعملارنعث فعقهع ظأسىص يئتعلضةن، فعقهعنعث صرعنسعصلعرع مذستةهكةملةنضةن ؤة ظةهكاملعرع خاتعرلةنضةن شذ دةؤرعكع ؤالعلار، هاكعملار ؤة سذلتانلاردعن مذستةقعل ظعكةنلعضعنع تةكعتلةص بئرعدذ.

تذرغذنلذق(حعكعنعش) باسقذحع ظذندعن كئيعن كةلدع، ظذ دةؤردة فعقهع ؤة فذقاهالار هاكعم ؤة ؤالعلارنعث مذستةبعدلعك ؤة هأكىمرانلعق قعلعؤئلعش دةستعدعن قعيعنحعلعققا يولذقتع. شذنداقتعمذ شةرعظةت تةصسعلع ظةهكاملعرعنعث تىرلىك بولذشع بعلةن بعرضة ظةسلعنع مذستةهكةم قوغداص يةككة-يعضانة قذرذلمعسع بعلةن تذرعؤةردع ؤة كذللع(ظومذمع صرعنسعص ياكع يعلتعزع ظةهكاملار)دعن تارماق ظةهكاملارنع حعقعرعشتعكع فعقهع صرعنسعصع داؤاملعشعص كعلعؤةردع. بذ ظعشلارنعث سالامةت تذرغانلعقع ظعسلام شةرعظعتع ؤة فعقهعسع ظىحىن زور دةسماية هئساصلعنعدذ.

***

(4)

بعز قاحانعكع ظأزضةرمةيدعغان يةنع ظعلاهع خاراكتعرضة ظعضة- ظذ قذرظان ؤة سىننةتتة بايان قعلعنغان صاكعتلار ؤة ظةهكاملاردذر- ظةهكاملار بعلةن فذقاهالارنعث ظعجتعهادع بولغان ظأزضعرعص تذرعدعغان، ظعجتعماظع ؤة تارعخع ظةهكاملارنع ظايرعيالعغعدةك تةسةؤؤذرغا ظعضة بولغان ؤاقتعمعزدا، شةرعظةتنعث ظاساسعنع قانداق قوغداشنع هئس قعلالايمعز، يةنة شذ ؤاقعتنعث ظأزعدة بذ ظةهكاملاردا شةرعظةتنع قوغداش، كعشلةرنعث مةنصةظةتعضة رعظاية قعلعش ؤة ظادالةتنع تارقعتعش ظاساسعدا ظعجتعهاد(ظعزدعنعش) قعلعشقا ظئحعؤئتعلضةن كةثرع مةيدانلاردا ظةقلعمعزنع قانداق ظعشلعتعش ظعقتعدارعغا ظعضة بولالايمعز.

ظعجتعهادع ساهةدة (يةنع ظعسلام صعكعرع ؤة ظعسلام فعقهعسعدعكع ظعجتعماظع ؤة تارعخع ساهةدة) صعكرع ؤة فعقهع هةل قعلعش حارعلعرعنع ظعجتعماظع ؤةزعصعلةرعضة باغلاش لازعم. ظعجتعماظع ؤةزعصعلةر بذ هةل قعلعش حارعلعرع بعلةن ظعسلام شةرعظعتعنعث دعننع قوغداش، مذسذلمانلار بعرلعكعنع هعماية قعلعش، ظةقعل، ظابروي ؤة مال-مىلىكنع ظاسراش ؤة قوغداشتعكع مةقسةتلعرع ظارعسعنع باغلاشقا ظةهمعيةت بئرعدذ. بذ هعماية قعلعش ؤة قوغداش ظةهكاملارنع جةمعيةتنعث ؤةزعيةتلعرضة ؤة تةرةققعياتنعث شاراظعتلعرعغا رعظاية قعلعش ظاساسعدا داؤاملعشعدذ.

هةر بعر دعنع ظةهكامنعث تارعخ ؤة جةمعيةتتة تةسعرع بولعدذ، بذ هأكىم تارعخ هةرعكعتع ؤة جةمعيةتنعث ظةكسع تةسعرع بعلةن تةسعرلعنعشع مىمكعن. ظةقعدة جةمعيةتتة ظئقعؤاتقان سعياسةت ؤة كعشلةرضة تئثعلغان تذرمذش ؤةزعيةتلعرع بعلةن كعشلةرنعث قةلبعدعكع تةسعرع تةسعرضة ظذحراص، كىحعيعشع ياكع ظاجعزلعشعشع ياكع كئثعيعشع ياكع تارعيعشع مىمكعن. بعز هأكىم بايان قعلغاندا بذ سةؤةب ؤة ظامعللار بعلةن مذظامعلة قعلعشقا توغرا كئلعدذ. بذ سةؤةبلةرنع هئس قعلالعغانلعق دعن ؤة بعرلعكنع قوغدايدعغان ؤةزعيةتلةرنع ظوثشاش ظعشلعرعنع ظاسانلاشتذرذص بئرعدذ.

20-ظةسعر ظارلعقعدا مذسذلمانلارنعث نةصسعدة(روهعدا) ظعسلامنع ظاجعزلاشتذرذش ظذرذنذشلعرع ظعسلامنعث ظةقعدة بولغانلعق نوقتعسعدعن هذجذم قعلعش تىسعنع ظالمعدع، ؤة ظعسلامنعث هايات تىزىمع بولغانلعق نوقتعسعدعن ظوحذق هذجذم تىسعنع ظالمعدع. بذ  سةؤةبلةر ظذلارنعث ظذرذنذشلعرعنع نةتعجة قازاندذرالمايدذ،حىنكع بذ خعلدعكع ظذرذنذشلار مذسذلماننعث نةزرعدة ظذيذشذش ؤة قارشعلعق كأرسعتعش تذيغذسعنع قوزغايدذ.

ظذلارنعث نةتعجة قازانغان ظذسذلع، كعشلةر ظارعسعدعكع ظعجتعماظع ؤةزعيةتلةر ؤة ظالاقة تىرلعرعنع ظعسلام شةرعظعتعنعث تةسةؤؤذرعلعرع ؤة ظةهكاملعرعغا زعت كئلعدعغان بعر خعل يول ظأزضةرتعش ظارقعلعق نةتعجة قازاندع. تذرمذش ظادعتع ؤة كىندعلعك تذرمذشنعث ظذسذللعرعنع ظأزضةرتعش بذ ظذسذللار بعلةن شةرعظةت ظةهكاملعرع ظارعسعدا زعتلعقنع كةلتىرىص حعقعرعدذ. ظذلارنعث بذ ظذسذلع قاناظةتلةندىرىش ياكع صعكعر ظالماشتذرذش يولع ظارقعلعق بولمعدع، بةلكع راؤاجلاندذرذش، تةشؤعق قعلعش، ظالداش، دورعمذحعلعق تذيغذلعرعنع قوزغاش ظارقعلعق بولدع. يةنع يئمةك-ظعحمةك، كئيعم-كعحةك، ظأي- تذرالغذ، تذرمذش ظادةتلعرعدة ظئلعص باردع.

بذ ياتلارنعث ظادةتلعرع، ظذسذللعرع ؤة ظعستعللعرع ظعجتعماظع ظاساسقا ظايلانغاندا، بذلار بعلةن شةرعظةت ظذقذمع ؤة صعكعرع ظارعسعدا توقذنذش كأرىنىشكة باشلعدع. ظعسلام فعقهعسع: بذ خعل يات تذرمذش ظذسذللعرع ؤة ؤةزعيةتلعرعنع- ضةرحة بذلار شةرعظةت ؤة ظومذمع صرعنسعصعنعث زعينعغا بولسعمذ- ظئتعراص قعلعش، ياكع دةؤر ؤة تةرةققعياتقا يئتعشعص مئثعشتعن ظاجعز كئلعش ؤة توختاص قئلعش تأهمعتعضة ظذحراشتعن ظعبارةت ظعككع حارة(ظعسمئنا) ظارعسعدا مذهاسعرعضة ظئلعندع.

فعقهعنعث يئثعلعنعش ظعللعتع شذ كأرىنىشلةرنع قوغلاش ظارقعلعق قولغا كةلمةيدذ، ياكع قذرظان ؤة سىننةتنعث ظةهكاملعرع ظئلعص كةلضةن ظعسلامنعث ظومذمع صرعنسعصلعرعغا قارعشع حعقعش ظارقعلعمذ كةلمةيدذ. صعقهعنع يئثعلاش ظعللعتع ياكع ظورنع فعقهعنعث مذسذلمانلارغا مذظةييةن ظورذن ؤة ؤاقعتتعكع رعظاللعق ؤة تارعخ بئسعم قعلعؤاتقان خعرعسلارغا ظاؤاز قوشذشع ظارقعلعق كئلعدذ، ظاؤاز قوشذشتا حوقذم ظعسلام ؤة مذسذلمانلارنعث مةنصةظةتع حعقعش ظئغعزع قعلعنعشع لازعم.

شذنعث ظىحىن بعزنعث ظىستعمعزضة ظعككع ظعش صةرز:

بعرعنجعسع: ظعجتعماظع ؤةزعيةتلعرعمعز ؤة تذرمذش تىزىمعمعزدة ظعسلام شةرعظعتع - ظومذمع صرعنسعص ظاساسعدا-نعث  ظعضعدراحعلعقع ؤة ظاكتعصحانلعقعنع ساقلاش. شذنع بعلعش كئرةككع، ظعجتعماظع ؤةزعيةتلةر شةرعظةتنعث ظةهكام ؤة ظاساسلعق صرعنسعصال مةسعللعرع بعلةن سوقذشذص ؤة زعتلعشعص قالغاندا شةرعظةت ظاجعزلايدذ، ظةقعدة سذسلعشعدذ.. مةسعلةن،مالعية قذرذلمعلعرع ؤة ظعقتعسادع تىزىلعمعلةردعكع ظعقتعسادع مذظامعلة ظعشلعرعدا جازانة تىزىمع تذرعؤةرسة، بذ زعتلعق ظعسلام شةرعظعتعنعث ظاساسلعرعنع ظاجعزلاشتذرذشقا ظئلعص بارعدذ.

شذنعث ظىحىن ؤةزعيةتلةرضة حىشىرىلضةن ظةهكاملارنع تئخعمذ كىحضة ظعضة قعلعش ظىحىن حعث ظئسعلعشقا تئضعشلعك ظعجتعماظع ؤةزعيةتلةر ؤة شاراظعتلارغا دعققةت قعلشعمعز لازعم. مةسعلةن، ظعجتعماظع كىحكة ظعضة معراس، توي قعلعش تىزىمع ؤة ظايالنعث هوقذقع ظذزذن تارعخقا ظعضة ظاظعلعنعث تىزىمعدعن جانلعق بولعشع مىمكعن. شذثا ظذزذن تارعخقا ظعضة ظاظعلعنع قوغداش ؤة ظةزالعرع ظارعسعدعكع ظعجتعماظع ظالاقة تورعنع كىحةيتعش كئرةك. يةنة بعر معسال، شذصظةتحعلعك ( يئقعن خوشنعدارحعلعق)هةققع ظعجتعماظع تةققةزاسع بويعحة كومتعت، مةهةللة ياكع يعزا ظاهاللعرع ظعحعدة ظعجتعماظع بعرلعك رعشتعسع ؤة ظالاقعسعنع حعثايتعدذ. مةسجعدنعث جانلعق ظعجتعماظع قذرذلما سىصتعدة ناماز بعلةنلا حةكلعنعص قالماستعن، مةسجعدتة هةقسعز ياكع ظةرزان باهادا داؤالايدعغان دوختذرخانا، قول- هىنةرؤةنحعلعك كةسصعلعرع، ؤة ماظارعصنع جارع قعلدذرذشقا ظوخشاش قوشذمحة تىرلىك ظعجتعماظع صاظالعيةتلةر ظئلعص بعرعلسا تئخعمذ ياخشع بولعدذ..

ظعككعنجعسع: فعقهع ظعشلةيدعغان ساهةضة ظالاقعدار، ظذ ظةهكاملارنعث مةنعسعنع رعظال تذرمذشقا تةتبعقلانغان هالةتتة هئس قعلعشتعكع ظعجتعهاد مةيدانع. ظعلضعرعكع ظةسعرلةردعكع فذقاهالارنعث ظعجتعهادعغا قارعتا، قايسع بعر تارماق مةسعلة ؤة تةصسعلع ظةهكاملاردا فعقهعنعث ظعجتعهادع شاراظعتعغا تذتاش بولغان ظعجتعماظع ؤة تارعخع ؤةزعيةتلةرنع هئس قعلعشعمعز لازعم. حىنكع بذ مةسعلة حعقعرعلغان هأكىم ياكع صةتعؤا بئرعلضةن صعكعرنعث رعظال كأرسةتمعسعنع هئس قعلعشتا صايدعلعق.

يةنة بعر تةرةصتعن، هازعرقع دةؤردعكع ظعسلام فعقهعسع بعز ياشاؤاتقان جةمعيةت دىح كئلعؤاتقان رعظال ؤة ظةمةلع خعرعس ياكع رعقابةتنع هئس قعلعشع، فعقهع ظعجتعهادلعرعدا دعنع ؤة مذسذلمانلارغا صايدا يةتكىزةلةيدعغان ظذسذل بويعحة بذ خعرعسلارغا ظاؤاز قوشذص خعزمةت قعلعشع، صعكعر ؤة صعقهع هةل قعلعش حارعلعرع بعلةن شذنعثغا ظالاقعدار ظعجتعماظع ؤةزعصعلةر ظارعسعنع باغلعشع لازعم.

مذهعمع، بعزدة شةرظع ظةهكاملارغا ظذيغذن هالةتتة ظعجتعماظع رعظاللعقنع حعقعرعش ( تةركعؤعنع صةيدا قعلعش) ظعقتعدارع تئصعلعشع، رعظاللعق مذشذ حعقعرعلغان ظةهكاملار بعلةن مذناسعص بولعشع لازعم. شذنداقلا هةر بعر مذهعتتعكع مذسذلمانلار دىح كئلعؤاتقان خعرعسلارغا ظاؤاز قوشذشقا قارعتا، ظعجتعماظع رعظاللعقنعث تةركعؤعدة يىز بئرعش ظئهتعمالع بولغان ظأزضعرعشلةرضة فعقهع ظعجتعهادلاردا ساهةنع كةثرع ظئحعص بايان قعلعش ظعقتعدارع تئصعلعشع كئرةك.

شذنداق بولغاندا، ظعجتعماظع رعظاللعق، ظعجتعماظع قذرذلمعلار، ظعجتعماظع ظالاقعلار ؤة ظعستعل نةمذنعلعرع بعلةن شةرظع ظةهكاملار ؤة صعكعرلةر ظارعسعنع ظذيغذنلاشتذرذش صةيدا بولعدذ، دعن ظعلمع بعلةن دذنيا ظعلعمع بعر بعرعضة قوشذلعدذ ؤة ظةمةل بعلةن ظعبادةت باغلعنعدذ.



[1] - سىننةت تةشرعظع ؤة غةيرع تةشرعظع يةنع قانذن حعقعرعشقا ظالاقعدار سىننةتلةر ؤة قانذن حعقعرعشقا ظالاقعدار بولمعغان سىننةتلةر دةص حوث ظعككع قعسعمغا بألىنعدذ. بذ يةردة مةقسةت قعلعنغعنع قانذن حعقعرعشقا ظالاقعدار بولغعنعدذر.

[2] - رةسذلذللاه ظعجتعهاد قعلغانمذ ياكع قعلمعغانمذ دئضةن كأز قاراشتا ظذسذلع ظالعملار( يةنع قانذنشذناس ظالعملار) ظارعسعدا ظعختعلاص بار مةسعلة.

 

     داؤامع

 

 

ظعسلام ظاؤازع تور بئتع

2006-07- 2 معلادعية

1427- 06- 6 هعجرعية