ظعلمانعزمنعث شةرعظةتكة قارعتا صوزعتسعيةسع

(8)

ظعلعم-صةننعث ظعمان بعلةن ظالاقعسع

 

ظعلمانعلار ماددع ظعلعم-صةننعث ظعمان بعلةن بولغان ظالاقعسعنع بعر بعرعضة قارشع هالدا يعغعنحاقلاص قويذشتع، ظاللاهغا ظعمان كةلتىرىشكة ظعلعم-صةننع ظالماشتذرذشتع. تاسادعصعلعقنع كاظعناتنع ياراتقذحع؛ تةبعظةت كاظعنات، هايؤان ؤة ظعنساننع تةدرعجع تةرةققعيات يولع ظارقعلعق صةيدا قعلغذحع دةص قارعغاندعن كئيعن، كذصرعغا يةنعمذ بعر قةدةم ظعلضعرلةص، تةبعظةت قانذنعيةتلعرعنع بارلعق هايات ظعشلعرعنع كونترول قعلغذحع ؤة تةدبعر قعلغذحع قعلعص بعكعتعشتع. ياراتقذحع ؤة تةدبعر قعلغذحع ظاللاهغا ظعشعنعشمعدع.

ظذلار: ظاصتذماتعك قانذنلاردعن ظئلعنغان تىزىم ظعلاهلعق ظعدعيعسعضة ظورذن قالدذرمعدع، دةص قاراشتع. مانا بذ ظذلارنعث صةلسةصعسعنعث جةؤهعرع نوقتعسع.

بعز ظذلاردعن سوراص باقايلع: بارلعق ظالعملار ظعلعم-صةننعث ظعمان بعلةن بولغان ظالاقعسعنع  ظعلمانعزملار حىشةنضةندةك حىشةندعمذ؟، جاؤاب: ظذنداق ظةمةس. حىنكع تةجرعبة ظعلمعنعث بىيىك ظالعملعرع بذ قاراشنعث ظةكسعحة قاراشتا، ظذلار ماددع ظعلعم ياراتقذحع ؤة تةدبعر قعلغذحع ظاللاهنعث بارلعقعغا ظةث كىحلىك صاكعت دةص قارايدذ.

تأؤةندة بةزع ظالعملارنعث ظعلمانعزمنعث يعلتعزعنع ظأرىص تاشلعغان، ظعلعم-صةن تةرةققعياتع هئكمةت بعلةن ظعش قعلغذحع ؤة هةممعنع كونترول قعلغذحع ظاللاهغا ظعشعنعشتة ؤةهعيع ؤة ظةقلع صاكعتلارغا ظعلمع دةلعلةرنع قوشذص ببةرضةنلعكعنع ظعسصاتلاص حعققان سأزلعرعنع هوزذرعثلارغا سذنعمعز.

تارتعش قانذنعيعتعنع كةشعص قعلغذحع ؤة يئثع ظعلعم-صةنلةر ساهةسعدعكع يئتةكحع ظالعم ظعسهاق نعيذتعن (Isaac Newton)،( 1643- 1727)مذنداق دةيدذ:"ياراتقذحعدا شةك قعلماثلار، حىنكع زأرىرعيةتنعث ظأزع مةؤجذدلذقنعث ظاساسع بولذص قئلعشع ظةقعلضة سعغمايدذ. حىنكع هةر ظورذن ؤة هةر ؤاقعتتعكع تةرتعصسعز زأرىرعيةتتعن مذنداق تىرلىك كاظعناتلار ؤة مةؤجذدلعقنعث صةيدا بولعشع تةسةؤؤذر قعلعنمايدذ. مةؤجذدلذقنعث ؤاقعت ؤة ظورذن جةهةتتة صةرق ظئتعشع بعلةن قعسعملعرع ظارعسعدعكع تةرتعص ؤة ماسلعشعش صةقةت ظالع قذدرةتلعك ؤة يوقعرع ظعرادعلعك زات تةرعصعدعن سادعر بولعدذ. كاظعنات نعزامعغا قارعساق، كاظعناتنع كونترول قعلعص تذرغان هئكمةتنعث بارلعقعغا دةلعلدذر".

ظعسهاق نعيذتعن بذ يةردة كاظعنات ؤة كاظعناتنعث ظاجايعب تىزىمعنعث  تاسادعصع صةيدا بولذص قئلعشعنع يعراق سانايدذ، ياراتقذحع ؤة تةدبعر قعلغذحع زاتنعث بارلعقعنع جةزمعلةشتىرعدذ.

"ظاستورنومعية تىزىمع" ناملعق كعتابنعث ظاصتورع لابلاس(Pierre-Simon Laplace)،(1749-1827) مذنداق دةيدذ:"ياراتقذحع قذدرةت قوياش سعستئمعسعدعكع جعسعملارنعث كاتتعلعقعنع ظةينةنلةشتىردع، ظذلارنعث مذساصعسعنع بةلضعلعدع، ظايلعنعش داظعرعسعنع مذقعملاشتذردع، ظذلارنعث هةرعكةتلعرعنع هئكمةتلعك ظاددع قانذنعيةتلةر بعلةن تةرتعصكة سالدع ؤة سةييارعلةرنعث قوياش ظةتراصعدا ظايلعنعش مذددعتعنع ظعنحعكة هئساص بعلةن بعكعتتع. ظاللاه ظعرادة قعلغعحة داؤاملعشعدعغان بذ تىزىمدعن كاشعلا حعقمايدذ، تةدبعرضة تايانغان نعزامنعث ماهعيعتعنع ظعنسانلارنعث ظةقلع تةسةؤؤذر قعلعص بولالمايدذ، بذ تىزىمنعث تاسادعصع صةيدا بولذص قئلعشع مىمكعن ظةمةس".

لابلاس بىيىك كاظعناتنعث تاسادعصع ؤة تةرتعصسعز يارعتعلعص قالغانلعقعنع كةسكعن ظعنكار قعلعدذ، ظاندعن ظذ كاظعناتنعث ظاجايعب تىزىمع بعلةن ياراتقذحع ؤة تةدبعر قعلغذحع ظاللاهنعث بارلعقعغا صاكعت كأرسعتعدذ.

يئزاظئضعلعك مذتةخةسسعسع دوكتذر لعستعرجون:"تذصراق ؤة ظأسىملىكلةرنع قانحة حوثقذرلاص تةتقعق قعلسام، ظاللاهغا بولغان ظعمانعم شذنحة ظاشعدذ ؤة ظاللاهغا رةهمةت بعلدىرىص سةجدة قعلعمةن"دةيدذ.

بعظولوضعية ؤة صارازعتشذناسلعق ظالعمع دوكتذر سعيسلع هامان:"ظعلعم-صةن دذنياسعنعث قةيعرعضة كأزىمنع يىضىرةتسةم، قانذن ؤة تىزىمدعكع ظاجايعص صعلانلار بىيىك ياراتقذحعنعث بارلعقعغا صاكعتلارنع كأرعمةن"دةيدذ.

 مانا بذ ظعككع ظالعممذ ظعلعم-صةن بعلةن ظعمان هةقعقةتلعرع ظارعسعدعكع ظالاقعنعث هةمكارلعق ؤة ماسلعشعش ظالاقعسع ظعكةنلعضعنع كةسكعن جةزمعلةشتىرعدذ.

ساناقسعز ظالعملارمذ مذشذ ظعككع ظالعمنعث قارشعغا ظوخشاش قارايدذ. مةسعلةن، تةبعظع صةنلةردة كأزضة كأرىنضةن داثلعق ظالعم لورد لعيفع:"ظةضةر سةن حوثقذر تةصةككىر قعلساث،  ظعلعم-صةنلةر سئنع ظاللاهنعث بارلعقعغا ظعشعنعشكة مةجبذرلايدذ"دةيدذ.

ظامئرعكعلعق بعظولوضعية ظالعمع دوكتذر ظعدؤار لوسعر:"ظعلعم-صةنلةرنع ظوحذق ظةقعل بعلةن تةتقعق قعلعش، ظعنسانغا ظاللاهنعث بارلعقع ؤة ظذنعثغا ظعشعنعشنعث زأرىرلعكعنع هئس قعلعدذرعدذ"دةيدذ.

ظامئرعكعلعق خئمعية ؤة فعزعظولوضعية مذتةخةسسعسع دوكتذر ؤولتعر ظوسكار مذنداق دةيدذ:" ظعلعم-صةنلةر ساهةسعدعكع هةر بعر يئثع كةشصعيات ظالعملارنعث ظاللاهغا بولغان ظعمانعنع كىحلةندىرعدذ... ظذلارنعث ظاللاهنعث كاظعناتتعكع قذدرعتعنع هئس قعلعشع ؤة كأرىشعنع ظاشذرعدذ".

مانا يئثع ظعلعم-صةن ظالعملعرعنعث بذ ظئنعق قاراشلعرع ظعلعم-صةننعث راستحعل يىزع ؤة ظعلعم-صةنلةر ظاللاهغا ظعشعنعشتعكع ظةمةلع صاكعتلارنعث بايانع. ظاللاه تاظالا ظعنسانلارنعث ظعمانعنع ظاشذرذشع ظىحىن كاظعنات ؤة باشقا مةخلذقلارنع مذلاهعزة ؤة تةصةككىر قعلعشقا قارعتعص مذنداق دةيدذ:" ظذلار ظاسمانلارنعث ؤة زئمعننعث سةلتةنعتع ظىستعدة،الله نعث ياراتقان مةخلذقاتلعرع ظىستعدة ،ظأزلعرعنعث ظةجعلع يئقعنلعشعدعغانلعقعنعث مذمكعنلعكع ظىستعدة صعكعر يىرضىزمةمدذ؟"(ظةظراف سىرعسع، 185-ظايةت).

ظعلعم-صةن ظعمانعنع مذستةهكةم قعلغان بذ ظالعملار بعلةن جاهعل ظعلمانعزم تةشؤعقاتحعلعرعنعث صةرقع شذكع، ظالعملار ظعز ؤة تةسعردعن "تةسعر صةيدا قعلغذحع" هةققعدة ظعزدةندع، شذنعث بعلةن ظاللاهغا ظعشةندع. ظةمما ظعلمانعزم تةشؤعقاتحعلعرع تةسعر ؤة بعؤاستة سةؤةبلةر هةققعدة توختاص قئلعشتع ؤة ظذ سةؤةبلةرنعث بعرعنجع ظةسلعضة يئتعص بارالمعدع، شذنعث ظىحىن ظاللاهغا كاصعر بولذشتع ؤة صةقةتلا ماددع سةؤةبلةرضة ظعشعنعشتع.

يوقعرعقعلاردعن شذ ظاشكارا بولعدذكع، ظعلمانعزمنعث ظأزعنع ظعلعم-صةنضة نعسبةت بئرعشع يالغان نعسبةت بئرعشتذر، ظعلعم-صةن ظعلمانعزم ظئقعمعضة تةؤة ظةمةس بىيىك ظالعملارنعث ضذؤاهلعقع بعلةن ظذلاردعن بعزار. ظعلعم-صةننعث ؤةزعصعسعنع بذرمعلاص ؤة ظذنع ظعمانغا قارعشع قعلعص قويغان ظعلمانعلار، ظعلعم-صةننعث ظعمان بعلةن ظالاقعسعنع بةلضعلعضةن يوقعرعقع ظالعملارغا سئلعتذرغاندا صعكعر جةهةتتة توغرا ظةمةس هةم ؤةزنع جةهةتتة ظئغعرمذ ظةمةس.

ظعلعم-صةننعث ظعمان بعلةن بولغان مذناسععؤعتع هةققعدة تئخعمذ مةرعصكةتكة ظعضة بولذش ظىحىن "ظعلعم-صةن ظعمانغا حاقعرعدذ"دئضةن كعتابنع ظوقذص كأرضةيسعز...

مذناسعؤةتلعك ماقالعلةر:

1

ظعلمانعزعم(دعنسعزلعق) ظئثعنعث تارعخع يعلتعزع

2

ظعلمانعزعم ظئقعمعنعث دعن ؤة ظةقعلضة قارعتا كأز قارعشع

3

ظعلمانعزعمنعث كأز قاراشلعرعغا صاكعت سىصعتعدة كةلتىرضةن دةلعللعرع

4

ظعلمانعزمنع مات قعلعش

5

مةرعصةتنع هئسسع ظةزالارغا يعغعنحاقلاص قويذش

6

كاظعنات تاسادعصع يارتعلعص قالغان!

7

ماددعنعث بعرلةمحعلعكع ظاثنعث ظعككعلةمحعلعكع!

8           ظعلعم-صةننعث ظعمان بعلةن ظالاقعسع
9

ظعلمانعزمنعث شةرعظةتكة قارعتا صوزعتسعيةسع

10

ظعلمانعزم ظعسلام دعيارعدا

 

 

 

ظعسلام ظاؤازع تور بئتع

2007- 3- 19 معلادعية

1428- سةصةر-28 هعجرعية