دارؤعن نةزةرعيسعدعكع جانلعقلارنعث تةدرعجع تةرةققع قعلعش ظذسذلعغا قعسقعحة نةزةر

 

1- دارؤعن مذنداق دةيدذ : " كاظعناتتا بارلعق جانلعقلارنعث ظاستا ظاستا يوقعلعشعدعن ظعبارةت بعر قانذنعيةت بار بولذص ، ظذنعثدعن صةقةتلا ظأزعنعث ظعرسعي ظالاهعدعلعكلعرعنع كةلضذسع ظةؤلادلعردا قالدذرذشقا قادعر بولالايدعغان ياراملعق جانلعقلارلا قذتذلالايدذ ،( يةنع ظةؤلاد قالدذرذش ظارقعلعق ) ظاندعن بذ ظعرسعي ظالاهعدعلعكلةر ظةؤلادمذ –ظةؤلاد يأتكعلعش ظارقعلعق يئثع – يئثع ظعرسعي ظالاهعدعلعكلةرنع يعتعلدىرضةن هالدا توصلعنعص ، ظاخعرعدا يئثع تىردعكع بعر جانلعقنع صةيدا قعلعدذ ، دةيدذ . ( بذ بولسا تةبعظعي تاللعنعش نةزةرعيةسعنعث مةزمذنعدذر ) .

راست شذنداق ، كاظعناتتا ، بارلعق جانلعقلار ، كىحلىك بولسذن ظاجعز بولسذن هةممعسع يوقعلعدعغان قانذنعيةت ؤة نعزام بار ، حىنكع ظاللاه بارلعق جانلعقلارغا ظألىمنع بةلضعلعضةن . بعراق بذ قانذنعيةتضة خعلاص هالدا خعزمةت قعلعدعغان كاظعناتتا يةنة بعر قانذنعيةتمذ بار بولذص ، ظذ بولسعمذ تةبعظةت بعلةن جانلعقلار ظوتتذرسعدعكع جانلعقلارنعث هايات كةحىرىشعضة هةمكارلعشععش قانذنعيعتعدذر .حىنكع ظاللاه جانلعقلارغا ياشاشنع بةلضعلعضةن-دة ، شذنعث ظىحىن ياشاش ، تىرمىش كةحىرىش ؤاسعتعلعرنعمذ كاظعناتتا ظالدعنظالا ظورذنلاشتذرغان .ظالايلذق ، قوياش ، دئثعز ، يامغذر ، ظأسىملىكلةر ، ؤة يةر شارعنعث تارتعش كىحع قاتارلعق هةممعسع، بارلعق جانلعقلارنعث هاياتعنع تةمعن ظئتعش ظىحىن ظأز ظارا هةمكارلاشقان هالدا خعزمةت قعلماقتا . شذنعث ظىحىن جانلعقلار هاياتعنع ؤةيران قعلعدعغان ظامعللارغا نةزةر سئلعص ، هاياتعنع كاصالةتلةندىرىدعغان ظامعللارغا كأز يذمذش ظعنسان تةصةككذرعدا قالايمعقانلعق صةيدا قعلعدذ . دئمةك ، كاظعناتتا يوقعلعش قانذنعيتع بولسا ،ظذنعثدا هاياتلعق ، ياشاش قانذنعيتعمذ هةم بار . بذلارنعث هةر بعرع جانلعقلار هاياتعدا ظالاهعدة ظةهمعيةتكة ظعضة .

شامال ،ضىلدىرماما ،ظعسعسعقلعق ، سذ ، ؤة بذران – حاصقذنلار دعن ظعبارةت تةبعظةت هادعسعلعرع كأزنع كور قعلعش ، ظأي – ظعمارةتلةرنع ؤةيران قعلعش دئضةندةك مةخلذقاتلارنع مئيعص قعلعش ، ؤة ظذلارنع خانعؤةيران قعلعشقا قادعر بولسعمذ ، بعراق ظةقعلسعز ؤة جانسعز بذ تةبعظةت هادعسعلعرنعث كأزع يوق ظادةمضة كأز صةيدا قعلالعشع ، ياكع صذتمعضةن بعنانعث كةم يةلعرعنع تولذقلاص قويالعشع قةتظعي ظةقعلغا ظذيغذن ظةمةستذر .

ظةقعل ، تةبعظةت هادعسعلعرنعث نةرسعلةرنع بذزذش ؤة ؤةيران قعلالعشعنع قوبذل قعلالايدذ ، بعراق ظاجايعص صذختا نعزام بعلةن بارلعققا كةلتىرىلضةن بذ كأركةم مةخلذقاتلارنع تةبعظةت هادعسعلعرع ؤذجذدقا حعقارغان دةص ظعزاهلاشنع ظةقعل قوبذل قعلالمايدذ .حىنكع كاظعناتتعكع هةر بعر جانلعقنعث هةر بعر ظةزاسع صذختا ، ظعنحعكة نعزام بعلةن ظورذنلاشتذرذلغان ، جانلعقلارنعث هةر بعر بألعكع ظادةمنع هةيران قالدذرغذدةك دةرعجعدة ؤايعغا يةتكةن دانالعق بعلةن تىزىلضةن بولذص ، هةر بعر بألةكنعث يةنةبعر بألةك بعلةن بولغان ظالاقعسع ناهايعتع صذختا ظورذنلاشتذرذلغان . جانلعقلاردعكع بذ صذختا ، كأركةم نعزامنع ظعنتعزامسعز ، قالايمعقان يىز بئرعدعغان تةبعظةت هادعسعلعرنعث ظورونلاشتذرغان بولذشع قةتظعي مذمكعن ظةمةس .                      

كامبعرعج داشأسعنعث صروفئسسورع " لوك " مذنداق دةيدذ : ( تاللعنعش تةبعظعي بولسذن سىنظعي بولسذن ظةسلعدة يوق ، يئثع بعر نةرسعنع صةيدا قعلالعشع مذكعن ظةمةس ) .

ظةمما بةزعبعر ظالاهعدة خذسذسعيةت ، ظالاهعدة سىصةتلةرنعث تةدرعجع تةرةققعيات جةريانعدا يعتعلعص ، ظاندعن ظذنعث كةلضىسع ظةؤلادلارغا ظعرسعيةت ظارقعلعق يأتكعلعشعنع نأؤةتتعكع ظعرسعيةت ظعلمع رةت قعلماقتا ، حىنكع خروموسومادا بولمعغان هةرقانداق سىصةت ؤة خذسذسعيةت كئيعن صةيدا بولغان خذسذسعيةت بولذص، ظذنداق خذسذسعيةت ظعرسعيةت ظارقعلعق ظةؤلادلارغا يأتكةلمةيدذ. ظعرسعيةت ظعلمع ساهاسعدة ظعشةنحعلعك ظالعملارنعث بعرع بولغان صروفئسسور نةبعل جورج مذنداق دةيدذ : ( مانا مذشذنعث ظىحىن تةبعظعي تاللعنعش تةدرعجع تةرةققعيات جةريانعنع ظعزاهلاشقا يارعمايدذ ، حىنكع تةبعظعي تاللعنعش دئضةن تةبعظعي شاراظعتقا ماسلعشالمايدعغان جانلعقلارنعث يوقعلعش سةؤةبعنع ظعزاهلايدذ ،  تىرلةر ظوتتذرسعدعكع ظعرسعي ظالاهعدعلعكلةرنعث تةدرعجع تةرةققعيات جةريانعدا يعتعلعش ، صةيدا بولذش سةؤةبعنع ظعزاهلعمايدذ ) .     

2- جعنسعي تاللعنعش ( بذنعثدا جانلعقلار ظعحعدعكع ظوخشاش تىرلةر ظعحعدة نةسعل قالدذرذش ظىحىن ظةركةك ؤة حعشع هةر بعرع كىحلىك تىلةر بعلةن حئتعلعشقا ظعنتعلعش ظارقعلعق ظاجعز تىرلةرنعث نةسلع قذرذش ، كىحلىك تىرلةرنعث نةسلع تئخعمذ راؤاجلعنعشع ، كأزدة تىتىلعدذ ).

جعنسعي تاللعنعش دئضةن ظاشذ تىرنعث جعنسعي تاللعنعش يولع ظارقعلعق تةدرعجع تةرةققع قعلعص يئثع بعر تىرنع صةيدا قعلغانلعقعدعن دئرةك بةرمةيدذ ، بةلكع بذ جعنسعي تاللعنعش ظاشذ تىرنعث ظعحعدعكع كىحلىك تىرنعث نةسلع ساقلعنعص قالغانلعقعنع، ظاجعز تىرنعث نةسلع قذرذص تىضعضةنلعكعنع ظعصادعلةص بئرعدذ ، خالاس .

ظةمما ظوخشاشمعغان تىرلةر ظعحعدعكع كىحلىك تىرلةر ظارعسعدا حئتعلعش بولغان بولذشع ، شذ ظارقعلعق يئثع تىر صةيدا بولغان بولذشع مذمكعن دةص قاراش ، جانلعقلار تةبعظعتعدعكع جعنسعي ظعنتعلعش خاراتئرعضة زعت كئلعدذ ، حىنكع ظةركةك بعلةن حعشع ظوتتذرسعدعكع شةكعل ظوخشاشماسلعق ، بعر –بعرعضة بولغان جعنسعي هةؤةس ؤة جعنسعي مذناسعؤةت ظأتكىزىشكة ظعنتعلعشتة سذسلذق ؤة ظاجعزلعقنع كةلتىرىص حعقعرعدذ .

 داثلعق تىرلةر بعظولوضعيسع مذتةخةسسع دويز زانسكع ، دارؤعندعن بعر ظةسعر كئيعن يةنع 1985- يعلع مذنداق دةيدذ : ( جانلعقلاردعكع شةكعل ظوخشاشماسلعق ، ظوخشاش بولمعغان تىرلةرنعث بعر –بعرعدعن نةسعل قالدذرذشقا بولغان ظعنتعلعشعنع سذسلاشتذرعدذ ، شةكعل ؤة تىر جةهةتتةظوخشاش بولمعغان جانلعقلارنعث بعر-بعرعدعن نةسعل قالدذرذشقا بولغان ظعنتعلعشع ، ظذلار ظوتتذرسعدعكع ظوخشاشماسلعق قانحعكع زور بولغانسعرع شذنحة سذس بولعدذ ) دةيدذ .

3- توساتتعن ظأزضعرعش ( بذ توغرذلذق ماقالعنعث باش تةرعصعدة حىشةنحة بعرعلدع ) . بذ ، يئثع دارؤعنعزعم جانلعقلارنعث تةدرعجع تةرةققع قعلعش تةرعقعسعنع ظعزاهلاش ظىحىن ظوتتذرغا قويغان بعر قاراش بولذص ، نأؤةتتعكع تىرلىك جانلعقلارنعث كئلعص حعقعش مةنبةسعنع ، بذلارنعث ظورتاق ظةجدادع بولغان ظعلضعرعكع جانلعقلاردا ضئن تعصع ظذشتذمتذت ظأزضعرعش هادعسعسع يىز بئرعش ظارقعلعق ؤذجذدقا كةلضةن ، دةص ظعزاهلايدذ .

ظعختعساسلعق ظالعملار رئنتعضئن نذرعنعث خروموسوما سانعنع ظأزضةرتعش ظعقتعدارعنعث بارلعقعنع مذقةررةرلةشتىردع . بعراق بذ نذرنعث تةسعرع بار بولغان نةرسعنع ظأزضةرتعش ، ظةسلع يوق بولغان بعر نةرسعنع صةيدا قعلعش ظةمةس –دة ، شذثا بذ نذرلار ظةقعلسعز مايمذندعكع ضئنلارغا تةسعر قعلعش ظارقعلعق هازعرقعدةك بعر ظةقعللعق ظادةمضة ظايلاندذرذص قويالعشع مذمكعن ظةمةس ، ظةلؤةتتة . شذنداقلا  بذ نذرلارنعث خروموسوماغا بولغان تةسعرع ظذنع ظعسلاه قعلعش ظةمةس ، بةلكع كأص هاللاردا ظذنع مئيعص قعلعص قويعدذ .

موللعر ؤة دونالدسون  لارنعث تةتقعقات نةتعجعسع ،ضئن تعصعدعكع  " توساتتعن ظأزضعرعش " كعحعكرةك بولسا ظعرسعيةت ماددعسعنع زةظعصلةشتىرعدعغانلعقعنع ، حوثراق بولسا ظذنع ظألتىرىص قويعدعغانلعقعنع ظعسصاتلعدع . 1950- يعلع  نويابعردا نةشر قعلعنغان ( ساينس ليتر ) آورنعلع مذنداق يازغان : ( توساتتعن ظأزضعرعش ظارقعلعق ؤذجذدقا كةلضةن ضئنلارنعث 99 % صعرسةنتع زعيانلعق ضئنلاردذر ) .

دئمةك ، جانلعقلار تئنعدعكع ضئن تعصعنعث ظذشتذمتذت ظأزضعرعشع ، ظذلاردعكع ظعرسعيةت ماددعسعنعث خارةكتئرعنع تةرةققع قعلدذرذش ظارقعلعق تئخعمذ تةرةققع قعلغان جانلعقنعث ؤذجذدقا كئلعشعضة سةؤةصحع بولالمايدذ ، بةلكع ظذ ،شذ ظعرسعيةت ماددعسعنعث زةظعصلعشعش، ظاجعزلعشعش ؤة ظذنعث ظألعشعضة سةؤةصحع بولعدذ .      توساتتعن ظأزضعرعشضة ظذنعث 1% صعرسةنت صايدعلعق تةرعصعدعن قارعساقمذ ظذ صةقةت ، ( ظعت دعن ظعبارةت بعر تىرنعث ظعحعدة بعر نةححة خعل ظعتلارنعث صةيدا بولعشعدةك ) ظوخشاش تىر ظعحعدة بعر نةححة خعل جانلعقنعث صةيدا بولعشعنعث سةؤةبعنع ظعزاهلاص بئرعدذ ، خالاس .